Truyện ngụ ngôn "Thầy bói xem voi"
Năm ông thầy bói mù mỗi người sờ một bộ phận con voi rồi cãi nhau, đánh nhau vì ai cũng cho mình đúng; ngụ ý phê phán lối nhìn phiến diện.
Trong bản truyện ngụ ngôn Việt Nam quen thuộc (có trong sách giáo khoa Ngữ văn), nhân buổi ế hàng, năm ông thầy bói ngồi tán gẫu, nghe có voi đi qua thì chung tiền biếu người quản voi để được sờ. Mỗi thầy sờ một bộ phận rồi phán:
- sờ vòi: "sun sun như con đỉa";
- sờ ngà: "chần chẫn như cái đòn càn";
- sờ tai: "bè bè như cái quạt thóc";
- sờ chân: "sừng sững như cái cột đình";
- sờ đuôi: "tun tủn như cái chổi sể cùn".
Không ai chịu ai, năm thầy xô xát, "toác đầu, chảy máu".
Câu chuyện đã thành thành ngữ "thầy bói xem voi", chỉ lối nhận xét phiến diện, lấy một phần thay cho toàn thể mà vẫn khăng khăng cho mình đúng.
Truyện có nguồn gốc rất xa: ngụ ngôn người mù và con voi xuất hiện trong kinh Udāna của Phật giáo Nam truyền (Đức Phật kể chuyện một vị vua cho những người mù sờ voi để ví với các nhà tư tưởng chấp chặt quan điểm của mình), đồng thời có mặt trong truyền thống Kỳ Na giáo, Ấn Độ giáo, trong thơ của Rumi (Ba Tư, thế kỷ XIII) và bài thơ tiếng Anh The Blind Men and the Elephant của John Godfrey Saxe (thế kỷ XIX).
"Nó sun sun như con đỉa." — Truyện Thầy bói xem voi
- Sách giáo khoa Ngữ văn 6
- Kinh Udāna 6.4 (Tittha Sutta)
- Wikipedia: Blind men and an elephant