Thư khố

Những chuyện có thật, những truyền thuyết và những kiến thức đứng sau từng kiếp trong gương: 419 mục.

Bệnh dịch

• Cái Chết Đen (1346–1353)Đại dịch hạch giữa thế kỷ XIV, từ Trung Á lan qua biển Đen tới châu Âu, Trung Đông, Bắc Ph
• Đại dịch hạch London (1665–1666)Trận dịch hạch cuối cùng lớn ở Anh, giết khoảng một phần tư dân London, buộc Đại học Cambr
• Đại dịch tả năm 1820Năm 1820, năm đầu đời Minh Mạng, dịch tả lan khắp nước ta, là một phần của đại dịch tả toà
• Ôn dịch ở Đàng Ngoài thời Lê trung hưngSử cũ thời Lê trung hưng nhiều lần chép chuyện dịch bệnh làm dân chết nhiều, người xưa gọi

Địa danh

• Cầu Long Biên (cầu Paul Doumer)Cây cầu thép đầu tiên bắc qua sông Hồng ở Hà Nội, khởi công năm 1898, khánh thành ngày 28/
• Chămpa và kinh thành VijayaChămpa là vương quốc của người Chăm ở miền Trung Việt Nam ngày nay, với nền văn hóa chịu ả
• Châu Ô, châu LýHai châu đất của Chămpa được dâng làm sính lễ năm 1306; năm sau nhà Trần đổi tên thành Thu
• Chợ Long BiênChợ đầu mối nông sản lớn của Hà Nội nằm sát chân cầu Long Biên, nổi tiếng vì họp suốt đêm
• Chùa Cầu (Lai Viễn Kiều), Hội AnCây cầu gỗ có mái ở Hội An, tương truyền do thương nhân Nhật dựng, nối phố Nhật với phố Ho
• Con đường Tơ lụaMạng lưới đường buôn nối Trung Hoa với Trung Á, Ấn Độ, Ba Tư và Địa Trung Hải — chở lụa, n
• Cổng Ishtar và Babylon thời Nebuchadnezzar IICổng thành thứ tám của nội thành Babylon, xây bằng gạch tráng men xanh với hình bò rừng và
• Cửa Thần Phù và động Từ ThứcCửa biển Thần Phù xưa ở vùng giáp ranh Ninh Bình – Thanh Hóa nổi tiếng hiểm trở, còn động
• Di chỉ Tanis — "giờ đầu tiên của ngày tận thế"Một lớp trầm tích ở Bắc Dakota (Mỹ) dường như ghi lại những gì xảy ra trong khoảng một giờ
• Đại Kim tự tháp GizaLăng mộ của pharaoh Khufu (Kheops), kim tự tháp lớn nhất Ai Cập, từng là công trình cao nh
• Đầm Nhất Dạ TrạchCái đầm mà truyền thuyết bảo là nơi thành quách của Chử Đồng Tử – Tiên Dung bay về trời tr
• Đèo Hải VânCon đèo dài khoảng 20 km vắt qua dãy Bạch Mã giữa Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng, nơi quốc lộ 1
• Đèo Pha ĐinCon đèo dài khoảng 30 km nối Sơn La và Điện Biên, một trong "tứ đại đỉnh đèo" miền Bắc, từ
• Đôn Hoàng, Dương quan và suối Nguyệt NhaỐc đảo Đôn Hoàng ở cửa Tây nhà Hán, với hai cửa ải Ngọc Môn, Dương quan và con suối hình t
• Ga Hà Nội (ga Hàng Cỏ)Nhà ga đầu mối của đường sắt Thống Nhất, người Hà Nội quen gọi là ga Hàng Cỏ; khối nhà chí
• Hang Gorham, GibraltarMột hang đá vôi trên vách đông của mỏm Gibraltar, nhìn ra Địa Trung Hải — một trong những
• Hệ tầng Hell CreekMột tầng đá trầm tích trải qua Montana, Bắc và Nam Dakota, Wyoming, nơi lưu giữ hệ sinh th
• Hồ Ba BểHồ nước ngọt tự nhiên trên núi đá vôi lớn nhất Việt Nam, ở vùng Bắc Kạn; lõi của Vườn quốc
• Hồ Vị Xuyên, thành NamHồ nước giữa trung tâm thành phố Nam Định, mang tên vùng Vị Xuyên xưa, quê của nhà thơ Tú
• Kẻ Chợ và thương điếm Hà Lan năm 1637Người phương Tây thế kỷ 17 thường gọi Thăng Long là Kẻ Chợ, và năm 1637 Công ty Đông Ấn Hà
• Khách sạn Métropole Hà NộiKhách sạn sang trọng bậc nhất Đông Dương thời Pháp thuộc, mở cửa năm 1901 ở Hà Nội, nơi từ
• Kinh đô Hoa LưKinh đô của nước Đại Cồ Việt dưới hai triều Đinh, Tiền Lê và buổi đầu nhà Lý, dựa vào thế
• Nàng Tô Thị, chùa Tam Thanh, phố Kỳ LừaCụm danh thắng ở thành phố Lạng Sơn: khối đá Vọng Phu "nàng Tô Thị" trên núi, động – chùa
• Nhà tù Hỏa LòNhà tù lớn do chính quyền Pháp xây ở trung tâm Hà Nội cuối thế kỷ XIX, tên Pháp là Maison
• Núi Tản Viên (Ba Vì)Dãy núi linh thiêng phía tây Hà Nội, nơi truyền thuyết đặt "đại bản doanh" của Sơn Tinh; c
• Óc Eo, thương cảng của vương quốc Phù NamDi chỉ ở huyện Thoại Sơn, An Giang, dấu tích của một đô thị và thương cảng lớn thuộc vương
• Quần thể sinh vật Nhiệt Hà (Jehol)Một kho hóa thạch nổi tiếng thế giới ở đông bắc Trung Quốc, chủ yếu tỉnh Liêu Ninh, nơi tr
• Sa mạc Mạc Hạ DiênDải sa mạc Gobi dài khoảng 800 dặm (đơn vị lý thời Đường) giữa Qua Châu (Cam Túc) và Y Ngô
• Sông Pactolus và vàng xứ LydiaCon sông chảy qua kinh đô Sardis của xứ Lydia, nổi tiếng thời cổ vì cát sông lẫn vàng, đượ
• Thành Cổ LoaTòa thành đất hình xoắn ốc ở Đông Anh (Hà Nội), gắn với An Dương Vương — một trong những c
• Thành Troy ngoài đời thật — đồi HisarlikDi chỉ đồi Hisarlik ở tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ được đa số học giả xem là thành Troy; nhưng không
• Thảo nguyên voi ma mútVùng thảo nguyên lạnh và khô rộng nhất từng có trên Trái Đất, trải từ Tây Âu qua Siberia s
• Tượng đài Trẻ em vì Hòa bình (Hiroshima)Tượng đài trong Công viên Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, tưởng nhớ Sadako và các trẻ em ch
• Tượng Hachikō ở ga ShibuyaBức tượng đồng chú chó Hachikō trước ga Shibuya là một trong những điểm hẹn nổi tiếng nhất
• Tượng quỳ trước mộ Nhạc PhiTrước mộ Nhạc Phi ở Nhạc Vương miếu bên Tây Hồ, Hàng Châu, có bốn pho tượng sắt quỳ gối: T
• Vườn Lộc Uyển (Sarnath)Khu vườn nai ở Sarnath, gần Varanasi (Ba-la-nại), Ấn Độ — nơi Đức Phật giảng bài pháp đầu
• Zealandia — lục địa chìmMột lục địa rộng gần 5 triệu km² mà khoảng 94% nằm dưới đáy biển, New Zealand và New Caled

Khái niệm

• "Chim hết cung cất, thỏ chết chó nấu" — bức thư gửi Văn ChủngLời Phạm Lãi cảnh báo bạn đồng liêu Văn Chủng rằng xong việc thì công thần sẽ bị trừ, câu
• "Khối tình" — từ truyện cổ thành thành ngữHình ảnh trái tim hóa ngọc của Trương Chi đã đi vào tiếng Việt thành "khối tình" — mối tìn
• "Mạc tu hữu" — ba chữ kết tộiCâu trả lời của Tần Cối khi Hàn Thế Trung hỏi Nhạc Phi có tội gì, về sau thành thành ngữ c
• "May túi ba gang" và "Tham thì thâm"Từ truyện Cây khế, "may túi ba gang" thành lời nhắc về sự biết đủ; "tham thì thâm" là tục
• "Trộm cũng có đạo" — năm đức của kẻ trộmLời Đạo Chích rằng nghề trộm cũng cần đủ Thánh, Dũng, Nghĩa, Trí, Nhân, một đòn châm biếm
• Án tử hình trong luật Gia LongHoàng Việt luật lệ chia hình phạt thành năm bậc, cao nhất là tử hình với các hình thức giả
• Can chi và mệnh nạp âmCách gọi năm bằng 10 thiên can ghép 12 địa chi thành vòng 60 năm, và quan niệm gán cho mỗi
• Dân công hỏa tuyếnNhững người dân thường được huy động làm đường, vận chuyển lương thực, vũ khí, cáng thương
• Dì ghẻ trong ca dao và truyện cổHình tượng người mẹ kế độc ác là một mô-típ phổ biến khắp thế giới, và trong tiếng Việt nó
• Duyên nợQuan niệm rằng gặp gỡ, gắn bó hay đối nghịch giữa người với người đều có căn nguyên từ kiế
• Kẻ mạo công và kiểu truyện "diệt chằn tinh"Truyện Thạch Sanh mang mô-típ phổ biến khắp thế giới: người hùng diệt quái vật cứu công ch
• Kế Nhiên và phép làm giàu trong Hóa thực liệt truyệnNhững nguyên tắc buôn bán mà Phạm Lãi học từ Kế Nhiên, được Tư Mã Thiên ghi lại trong thiê
• Khắc nhập, khắc xuấtCâu thần chú trong truyện Cây tre trăm đốt, nay thành cách nói đùa quen thuộc để chỉ sự gắ
• Kiểu truyện "người mang lốt xấu xí"Nhóm truyện về nhân vật có hình hài kỳ dị (lốt vật, lốt quả…) mà bên trong là người tài đẹ
• Lạc tướng thời Bắc thuộc sớmLạc tướng là tầng lớp thủ lĩnh địa phương của người Lạc Việt; dưới thời Nam Việt và nhà Há
• Lanista, ông chủ của những người đấu kiếmLanista là người sở hữu, nuôi dạy và cho thuê đấu sĩ giác đấu ở La Mã, một nghề có thể rất
• Luân hồiVòng sinh tử lặp lại: chúng sinh chết đi rồi tái sinh vào kiếp khác, tùy theo nghiệp đã tạ
• Nhân quảMọi hành động (nhân) đều sinh ra kết quả (quả) tương ứng, có khi ngay kiếp này, có khi nhi
• Nhóm Hog Farm ở WoodstockMột cộng đồng hippie được mời đến Woodstock để lo bếp ăn miễn phí, giữ trật tự hòa bình và
• Những người xây kim tự tháp — không phải nô lệKhảo cổ học cho thấy kim tự tháp Giza được dựng bởi các đội thợ được trả công bằng lương t
• Nói láiCách chơi chữ đảo âm (thường là phụ âm đầu, vần và thanh) giữa các tiếng để tạo ra nghĩa m
• Ông Bụt trong truyện cổ tíchNhân vật thần linh hiền từ hay hiện lên giúp người hiền gặp nạn trong truyện cổ tích Việt
• Ruộng đất và điền chủ ở Nam Kỳ thuộc PhápSau khi chiếm Nam Kỳ, chính quyền Pháp đo đạc, cấp bằng khoán và coi nhiều ruộng của người
• Sở Mật thám Đông DươngCơ quan cảnh sát chính trị của chính quyền thuộc địa Pháp ở Đông Dương, hoạt động dựa nhiề
• Thành ngữ "Nói dối như Cuội"Thành ngữ chỉ người nói dối thành thần, bắt nguồn từ truyện cổ tích về anh Cuội chuyên nói
• Thần linh giả làm kẻ nghèo để thử lòng ngườiMột mô-típ truyện kể có mặt khắp thế giới: thần đội lốt kẻ ăn xin, chỉ người nghèo tử tế t
• Thầy giảng và những người Việt góp sức làm chữ Quốc ngữThầy giảng là người Việt giúp giáo sĩ dịch kinh, giảng giải, dạy chữ; nhiều người là đồng
• Tiền đồng nhà Tống chảy ra biểnTiền đồng nhà Tống được ưa chuộng khắp Đông Á và Đông Nam Á đến mức triều Tống nhiều lần r
• Tiền giấy — tiền của lòng tinMột tờ tiền giấy tự nó gần như không có giá trị; nó có giá vì người ta tin rằng người khác
• Tội lưu và tội đồ trong luật triều NguyễnLuật Gia Long theo khuôn ngũ hình: xuy, trượng, đồ, lưu, tử. Đồ là đi làm khổ sai có thời
• Trận địa cọc và con nước Bạch ĐằngCách đánh dựa vào cọc gỗ cắm ngầm và chế độ thủy triều ở cửa sông Bạch Đằng — được dùng ít
• Tứ bất tửBốn vị thánh "không chết" trong tín ngưỡng dân gian Việt: Tản Viên Sơn Thánh, Phù Đổng Thi
• Văn hóa Hòa BìnhNền văn hóa của những cộng đồng săn bắt – hái lượm sống trong hang động, mái đá vùng núi đ
• Vọng Phu khắp nơiHình tượng người vợ chờ chồng hóa đá xuất hiện ở nhiều địa phương Việt Nam và nhiều nước Đ
• Vô lượng kiếpCách nói của nhà Phật về số kiếp sống nhiều đến không thể đếm, và về những đơn vị thời gia
• Xe đạp thồNhững chiếc xe đạp thường được gia cố, nối gióng tre để dắt, có thể chở hàng trăm cân gạo
• Xe Honda Dream ở Việt NamDòng xe máy Honda Dream, ban đầu nhập từ Thái Lan, từng là biểu tượng của sự giàu có và đổ

Khoa học

• "Bí ẩn đáng ghét" của DarwinDarwin gọi sự xuất hiện nhanh chóng và đa dạng của cây có hoa trong hóa thạch là "một bí ẩ
• ADN Neanderthal trong người hiện đạiNgười hiện đại có tổ tiên ngoài châu Phi mang khoảng 1–2% ADN thừa hưởng từ người Neandert
• Bệnh tương tư — từ ca dao đến tim mạch họcNgười xưa ở nhiều nền văn hóa coi nhớ thương quá độ là một chứng bệnh; y học hiện đại ghi
• Bọ cánh cứng và hoa — chuyện cùng tiến hóaBọ cánh cứng được xem là một trong những nhóm côn trùng thụ phấn cho hoa sớm nhất. Hoa và
• Bùng nổ kỷ Cambri và thuyết "công tắc ánh sáng"Giai đoạn mà hầu hết các ngành động vật lớn xuất hiện trong hóa thạch một cách tương đối "
• Bút vũ trụ Fisher và "huyền thoại cây bút chì"Cây bút bi nạp khí nén viết được trong không trọng lực do Paul C. Fisher tự bỏ vốn phát tr
• Cái mõm nhạy cảm của khủng long bạo chúaXương mặt họ khủng long bạo chúa có rất nhiều lỗ nhỏ cho dây thần kinh đi qua, gợi ý rằng
• Chúng ta làm từ bụi sao — tổng hợp hạt nhân trong saoHầu hết các nguyên tố nặng hơn heli trong cơ thể người — carbon, oxy, canxi, sắt — được "n
• Chuột có phải thủ phạm? — cuộc tranh luận về Cái Chết ĐenMô hình kinh điển cho rằng dịch hạch lây từ chuột đen qua bọ chét sang người; một số nghiê
• Dấu chân LaetoliNhững dấu chân người cổ đi bằng hai chân, in trên tro núi lửa ướt ở Laetoli, Tanzania — bằ
• Đảo Phục Sinh: "tự sát sinh thái" hay bị hủy diệt từ bên ngoài?Một cuộc tranh luận khoa học kéo dài: rừng trên đảo mất đi vì con người chặt để dựng tượng
• Định luật vạn vật hấp dẫn (Principia, 1687)Mọi vật hút nhau với một lực tỉ lệ thuận với tích khối lượng và tỉ lệ nghịch với bình phươ
• Định vị bằng tiếng vang ở cá heoCá heo phát ra tiếng lách cách rồi nghe tiếng dội để "nhìn" trong nước, một khả năng đã có
• Độc cần (hemlock)Cây độc cần (Conium maculatum) chứa chất coniine gây liệt dần từ chân lên — phương thức th
• Đôi mắt đá của bọ ba thùyBọ ba thùy có mắt kép với thấu kính làm bằng khoáng vật calcit — thuộc những hệ thị giác p
• Đợt lạnh Dryas trẻMột đợt khí hậu lạnh đột ngột kéo dài khoảng 1.200 năm, xảy ra khi Trái Đất đang ấm lên ở
• Giả thuyết va chạm lớn — Theia và sự ra đời của Mặt TrăngGiả thuyết được chấp nhận rộng rãi nhất về nguồn gốc Mặt Trăng: một thiên thể cỡ Sao Hỏa (
• Hạt zircon đồi Jack (Úc)Những hạt khoáng zircon nhỏ hơn hạt cát ở miền tây nước Úc là mảnh vỏ Trái Đất cổ nhất từn
• Kiến dẫn đường bằng mùiKiến giao tiếp chủ yếu bằng hóa chất (pheromone): rải vệt mùi để dẫn đồng loại tới nguồn t
• Kỷ Devon — "thời đại của cá"Kỷ địa chất khi cá bùng nổ đa dạng, những cánh rừng đầu tiên mọc lên, và động vật có xương
• Kỷ Than Đá và rừng hóa thanKỷ Than Đá (Carboniferous) được đặt tên theo các vỉa than dày hình thành từ những cánh rừn
• Liên đại Hỏa thành (Hadean)Liên đại đầu tiên trong lịch sử Trái Đất, từ khi hành tinh hình thành đến khoảng 4 tỷ năm
• Loài ngoại lai và sự sụp đổ của hệ sinh thái đảoChuột, lợn, khỉ, mèo… do con người mang tới đã gây ra phần lớn các vụ tuyệt chủng trên đảo
• Lũ sông Hồng và nghìn năm đắp đêMùa mưa nào sông Hồng cũng lên to, đỏ nặng phù sa. Người Việt sống chung với lũ bằng hệ th
• Lucy chết vì ngã từ trên cây? (giả thuyết 2016)Một nghiên cứu năm 2016 trên tạp chí Nature cho rằng các vết nứt gãy trên bộ xương Lucy kh
• Lửa và người tiền sửCon người biết dùng lửa từ rất sớm; giữ lửa, mang lửa và tạo lửa là những kỹ năng sống còn
• Mặt khuất của Mặt TrăngNửa Mặt Trăng không bao giờ quay về phía Trái Đất. Hay bị gọi nhầm là "mặt tối", nhưng nó
• Mặt Trăng mỗi năm lùi xa 3,8 cmNhờ các tấm gương phản xạ đặt trên Mặt Trăng, người ta đo được Mặt Trăng đang lùi xa Trái
• Moai "biết đi" — giả thuyết dắt tượng bằng thừngTruyền khẩu Rapa Nui kể rằng moai tự đi tới chỗ đứng; các nhà khảo cổ đã chứng minh có thể
• Ngã ba người – tinh tinhNgười và tinh tinh có chung một tổ tiên, hai dòng tách nhau khoảng 6–7 triệu năm trước, và
• Nhật thực toàn phần và sự trùng hợp "400 lần"Mặt Trời lớn gấp khoảng 400 lần Mặt Trăng và cũng xa gấp khoảng 400 lần, nên nhìn từ Trái
• Nước của Trái Đất từ đâu ra?Nước trên Trái Đất có lẽ đến từ hai nguồn: thoát ra từ lòng đất qua núi lửa, và được các t
• Ô-xi kỷ Than Đá và côn trùng khổng lồVào cuối kỷ Than Đá – đầu kỷ Permi, nồng độ ô-xi trong khí quyển có lẽ đạt khoảng 30–35%,
• Quả táo của Newton — chuyện thật và chuyện thêm thắtNewton kể rằng ý tưởng về lực hấp dẫn đến khi ông thấy một quả táo rơi ở vườn nhà Woolstho
• Sao chổi — từ "điềm gở" đến kho băng nguyên thủySao chổi là những khối băng trộn bụi còn sót lại từ thuở Hệ Mặt Trời mới hình thành; người
• Sputnik 1 và Sputnik 2 (1957)Hai vệ tinh nhân tạo đầu tiên của loài người, cùng do Liên Xô phóng trong vòng một tháng;
• Sự kiện Ôxy hóa lớnThời kỳ ôxy do vi khuẩn lam quang hợp thải ra tích tụ lần đầu trong khí quyển — một "thảm
• Sự ra đời của Hệ Mặt TrờiKhoảng 4,6 tỷ năm trước, một đám mây khí bụi trong dải Ngân Hà co sụp, sinh ra Mặt Trời ở
• Tán đinh nóng (ri-vê)Kỹ thuật nối các tấm thép bằng đinh nung đỏ rồi tán bẹp đầu — "xương sống" của cầu, tàu và
• Thuyết nội cộng sinhTi thể và lục lạp trong tế bào có nhân vốn là những vi khuẩn sống tự do, bị một tế bào khá
• Vi khuẩn dịch hạch và bác sĩ YersinTác nhân gây dịch hạch là vi khuẩn Yersinia pestis, được Alexandre Yersin phát hiện năm 18
• Vòng tuần hoàn đá — từ nham thạch đến vôi ăn trầuĐá không đứng yên: đá magma bị phong hóa thành trầm tích, trầm tích thành đá mới, đá bị nu

Nhân vật

• An Dương Vương và nước Âu LạcThục Phán – An Dương Vương hợp nhất Âu Việt và Lạc Việt thành nước Âu Lạc, đóng đô ở Cổ Lo
• Araki Sōtarō và công nữ Ngọc KhoaThương nhân Nhật ở Nagasaki, buôn bán với Đàng Trong bằng thuyền Châu ấn, được chúa Nguyễn
• Bà Triệu — người và truyền thuyếtTriệu Thị Trinh, nữ anh hùng Cửu Chân; nhân vật có thật nhưng phần lớn hình ảnh về Bà đến
• Bạch Thái Bưởi, "vua tàu thủy"Nhà doanh nghiệp người Việt nổi tiếng nhất đầu thế kỷ XX, lập hãng tàu thủy cạnh tranh nga
• Ban nhạc trên tàu TitanicTám nhạc công do Wallace Hartley dẫn đầu đã chơi nhạc trấn an hành khách khi tàu chìm; cả
• Cao Tiệm Ly và đàn trúcNhạc công nước Yên, bạn tri kỷ của Kinh Kha; về sau bị Tần Thủy Hoàng làm mù mắt và đã dùn
• Chu Văn AnNhà giáo, nhà nho tiêu biểu đời Trần, nổi tiếng thanh liêm, cương trực; được thờ ở Văn Miế
• Công chúa Huyền TrânCon gái vua Trần Nhân Tông; năm 1306 được gả cho vua Chămpa là Chế Mân, nhà Trần nhận châu
• Công tử Bạc Liêu (Trần Trinh Huy)Trần Trinh Huy, con trai đại điền chủ Trần Trinh Trạch ở Bạc Liêu, nổi tiếng khắp Nam Kỳ v
• Đinh Tiên Hoàng (Đinh Bộ Lĩnh)Cậu bé chăn trâu cờ lau thành người dẹp loạn mười hai sứ quân, lên ngôi Hoàng đế năm 968,
• Francisco de Pina (1585–1625)Giáo sĩ dòng Tên người Bồ Đào Nha, người châu Âu đầu tiên thông thạo tiếng Việt, được xem
• Giáo sư Ueno HidesaburōNhà khoa học nông nghiệp Nhật Bản, người đặt nền móng cho ngành kỹ thuật nông nghiệp (thủy
• Hạng Vũ — Tây Sở Bá VươngDanh tướng nước Sở, người đánh đổ nhà Tần rồi thua Lưu Bang trong cuộc Hán Sở tranh hùng;
• Hoạn Thư — "ghen như Hoạn Thư"Vợ cả của Thúc Sinh, con quan Lại bộ, nổi tiếng với cơn ghen "giết người không dao" — đã t
• Hồ Quý LyQuyền thần cuối đời Trần, lập ra nhà Hồ năm 1400; nổi tiếng với hàng loạt cải cách táo bạo
• Hồ Xuân Hương — "Bà chúa thơ Nôm"Nữ sĩ nổi tiếng bậc nhất của văn học Việt Nam, với những bài thơ Nôm vừa thanh vừa tục, sắ
• Huyền Trang và cuộc Tây hànhNhà sư đời Đường vượt biên trái phép sang Ấn Độ cầu pháp, mười sáu năm sau trở về với hơn
• Hưng Đạo vương Trần Quốc TuấnTiết chế thống lĩnh quân đội nhà Trần, người chỉ huy kháng chiến chống Nguyên Mông lần hai
• Hypatia thành AlexandriaNhà toán học, thiên văn học và triết học Tân Plato ở Alexandria, một trong những nữ học gi
• Khổng Tử chu du liệt quốcKhổng Tử (551–479 TCN), nhà tư tưởng nước Lỗ, đã rời quê đi qua nhiều nước suốt khoảng 14
• Lê Ngọc Hân (1770–1799)Công chúa nhà Lê, vợ vua Quang Trung, Bắc cung Hoàng hậu triều Tây Sơn, tác giả Ai tư vãn.
• Lục DậnViên quan nhà Ngô được cử làm Thứ sử Giao Châu để dẹp cuộc nổi dậy ở Giao Chỉ, Cửu Chân nă
• Lý Bạch — Thi TiênLý Bạch, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, cùng Đỗ Phủ là hai nhà thơ lớn nhất đời Đườn
• Lý Thường KiệtDanh tướng nhà Lý, người đánh phủ đầu sang đất Tống (1075–1076) và giữ phòng tuyến sông Nh
• Lynn MargulisNhà sinh học Mỹ đã kiên trì bảo vệ thuyết nội cộng sinh khi giới khoa học còn chế giễu nó.
• Mã Viện và trận Lãng BạcMã Viện (14 TCN – 49), danh tướng nhà Đông Hán, được phong Phục Ba tướng quân, chỉ huy cuộ
• Mai Thúc Loan — Mai Hắc ĐếThủ lĩnh khởi nghĩa ở châu Hoan chống nhà Đường, xưng đế, được gọi là Mai Hắc Đế vì nước d
• Midas, vị vua có thật của xứ PhrygiaNgoài thần thoại, Midas còn là một vị vua có thật của vương quốc Phrygia ở miền trung Tiểu
• Ngô QuyềnNgười đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938, mở đầu thời kỳ độc lập; xưng vươn
• Nguyễn Du (1766–1820)Đại thi hào dân tộc, tác giả Truyện Kiều; sống qua thời Lê mạt, Tây Sơn và đầu nhà Nguyễn.
• Nguyễn Hiền — Trạng nguyên trẻ nhấtNguyễn Hiền (sinh khoảng 1234–1235) đỗ Trạng nguyên khoa thi năm Đinh Mùi 1247 khi mới 12–
• Nguyễn Quỳnh — "Trạng Quỳnh"Nhà nho có thật ở Thanh Hóa thời Lê trung hưng, nổi tiếng hay chữ, ngông và giỏi trào phún
• Nguyễn Thị LộNgười thiếp tài sắc của Nguyễn Trãi, giữ chức Lễ nghi học sĩ trong cung; bị khép tội giết
• Nguyễn TrãiNhà chính trị, quân sự, nhà văn, nhà thơ lớn; mưu sĩ của khởi nghĩa Lam Sơn, tác giả Bình
• Nhà Egibi, "ngân hàng" của BabylonMột gia tộc thương gia ở Babylon để lại kho bảng đất kinh doanh đồ sộ, cho thấy người Baby
• Pelé ở World Cup 1958Edson Arantes do Nascimento, tức Pelé, 17 tuổi đã ghi 6 bàn và vô địch World Cup 1958, mở
• Peter Fechter (1944–1962)Chàng thợ nề 18 tuổi bị bắn khi tìm cách vượt tường gần Checkpoint Charlie, nằm chảy máu k
• Phạm Lãi — Đào Chu CôngMưu thần giúp Việt vương Câu Tiễn diệt nước Ngô năm 473 TCN, rồi bỏ quan đi buôn và trở th
• Phạm Ngũ Lão (1255–1320)Danh tướng nhà Trần người làng Phù Ủng, xuất thân áo vải, được Hưng Đạo vương trọng dụng v
• Quang Trung – Nguyễn Huệ (1753–1792)Người anh hùng áo vải đất Tây Sơn, thiên tài quân sự chưa từng thua trận, hoàng đế thứ hai
• Sadako Sasaki (1943–1955)Cô bé Hiroshima nhiễm phóng xạ từ năm hai tuổi, mắc bệnh bạch cầu, gấp hơn một nghìn con h
• Tần Cối (1091–1155)Tể tướng nhà Nam Tống, người chủ trì hòa nghị với nước Kim và bị đời sau coi là thủ phạm c
• Tần Thủy HoàngDoanh Chính, vua nước Tần, người thống nhất Trung Hoa năm 221 TCN và tự xưng "Thủy Hoàng đ
• Trần Quốc Toản và quả camHoài Văn hầu Trần Quốc Toản, vì còn nhỏ không được dự bàn việc nước, tức giận bóp nát quả
• Triệu Quang Phục — Dạ Trạch VươngTướng của Lý Nam Đế, dùng đầm Dạ Trạch làm căn cứ đánh du kích, năm 550 giành lại Long Biê
• Trịnh Nhất Tẩu (Ching Shih, khoảng 1775–1844)Nữ thủ lĩnh hải tặc người Quảng Đông, chỉ huy hạm đội Hồng Kỳ, một trong những lực lượng c
• Trương Định (1820–1864)Lãnh binh Trương Định không tuân lệnh bãi binh sau hòa ước 1862, được dân tôn làm Bình Tây
• Trương Khiên mở đường sang Tây VựcSứ giả nhà Hán Trương Khiên đi sang phía Tây tìm đồng minh chống Hung Nô; nhiệm vụ thất bạ
• Tuệ Tĩnh và truyền thống thuốc namTuệ Tĩnh, thiền sư và danh y đời Trần, được tôn là ông tổ của nghề thuốc nam với quan niệm
• Vua Hàm Nghi (1871–1943)Vị vua thứ tám nhà Nguyễn, lên ngôi năm 13 tuổi, rời kinh thành kháng chiến chống Pháp, bị
• Vua Lý Anh TôngVị vua thứ sáu nhà Lý, lên ngôi khi còn rất nhỏ, trị vì gần bốn mươi năm, thời có Tô Hiến

Phong tục

• "Con trâu là đầu cơ nghiệp"Câu tục ngữ nói lên vị trí số một của con trâu trong đời sống nhà nông Việt truyền thống:
• Cá kình và tục thờ cá Ông"Cá kình" là cách gọi xưa của cá voi; ngư dân ven biển miền Trung – Nam tôn cá voi là "cá
• Ca trù (hát ả đào)Loại hình nghệ thuật thính phòng cổ của người Việt, gồm đào nương, kép đàn và quan viên cầ
• Cây đa, giếng nước, sân đìnhBộ ba hình ảnh tiêu biểu của làng quê Bắc Bộ xưa: cây đa đầu làng, giếng nước chung và sân
• Chèo sân đình và các phường chèo Bắc BộChèo là loại kịch hát dân gian của đồng bằng Bắc Bộ, xưa diễn trên một chiếc chiếu trải gi
• Chữ "Sát Thát"Hai chữ 殺韃 ("giết giặc Thát") mà quân sĩ nhà Trần thích lên cánh tay, thể hiện quyết tâm đ
• Điện thoại công cộng dùng thẻKhi điện thoại di động còn là của hiếm, những buồng điện thoại công cộng dùng thẻ trả trướ
• Hát ruHát ru là lối hát dân gian người mẹ, người bà dùng để ru trẻ ngủ, lời thường là ca dao lục
• Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền SócLễ hội tưởng niệm Thánh Gióng, diễn lại trận đánh giặc Ân; được UNESCO ghi danh là Di sản
• Hội Nagasaki Kunchi và màn "thuyền Châu ấn"Lễ hội mùa thu của đền Suwa ở Nagasaki; một khu phố định kỳ diễn lại đám cưới Araki Sōtarō
• Khổng Tử chôn chóSách Lễ ký chép lời Khổng Tử dặn chôn con chó nhà mình cho tử tế: nhà nghèo không có lọng
• Lễ cúng âm hồn ở Huế (23 tháng 5 âm lịch)Ngày giỗ chung của người Huế, tưởng nhớ những người chết oan trong đêm kinh thành thất thủ
• Nghề đao phủ ngày xưaĐao phủ là người thi hành án chém, một nghề cần thiết cho bộ máy hình luật nhưng luôn bị x
• Nghề thầy bói mù thời xưaỞ làng quê và chợ búa Việt Nam xưa, xem bói là một trong số ít nghề kiếm sống của người kh
• Phở — nguồn gốc còn tranh luậnPhở xuất hiện ở miền Bắc Việt Nam khoảng đầu thế kỷ XX; quê gốc (Nam Định hay Hà Nội) và t
• Phở gánh và gánh quà đêm Hà NộiTrước khi có quán, phở được gánh rong khắp phố, rao đêm; nhà phố cổ thường thả giỏ từ gác
• Quạt mo cauChiếc quạt làm từ bẹ (mo) cau khô, đồ dùng rẻ nhất mà cũng quen thuộc nhất của nhà nông xư
• Senbazuru — nghìn con hạc giấyTục gấp một nghìn con hạc giấy xâu thành chuỗi, tin rằng sẽ được một điều ước — thường là
• Tem phiếu và cửa hàng mậu dịchNhững tờ phiếu in sẵn định lượng cho từng loại hàng — gạo, thịt, đường, vải, dầu hỏa… — là
• Tết ông Công ông Táo (23 tháng Chạp)Ngày 23 tháng Chạp âm lịch, người Việt cúng tiễn Táo quân về trời báo cáo việc nhà, nhiều
• Thân trung ấm và lễ 49 ngàyQuan niệm cho rằng sau khi chết, thần thức trải qua một giai đoạn trung gian tối đa 49 ngà
• Thúc tu — bó thịt khô nộp họcLễ vật mọn là một bó thịt khô mà học trò dâng thầy khi xin học, gắn với câu nói của Khổng
• Thuyền độc mộcThuyền khoét từ một thân cây nguyên khối — loại thuyền cổ nhất của cư dân sông nước, gắn v
• Thư gửi bằng băng cát-sétKhi điện thoại còn hiếm và đắt, nhiều gia đình thu tiếng nói của mình vào băng cát-sét rồi
• Trầu têm cánh phượngCách têm trầu cầu kỳ, gấp lá trầu thành hình cánh chim phượng — xưa được coi là thước đo s
• Trò chơi của trẻ chăn trâuThả diều sáo, đánh khăng, đánh đáo, chọi dế, đánh trận giả… — thế giới vui chơi của trẻ ch
• Trò chơi Hoàng gia Ur (cờ hai mươi ô)Một trong những trò chơi trên bàn cờ cổ nhất thế giới, với 20 ô và xúc xắc hình chóp tứ di
• Trống chầu và thẻ thưởngQuan viên dùng trống chầu để khen chê từng câu hát, và thưởng đào nương bằng những thẻ tre
• Tục ăn trầuTục nhai miếng trầu gồm lá trầu không, quả cau và vôi — phổ biến khắp Nam Á, Đông Nam Á và
• Xe ôm những năm Đổi MớiNghề chở khách bằng xe máy, thường là chiếc Honda Cub cũ, nở rộ ở các thành phố từ những n
• Xe tay (xe kéo) ở Hà NộiXe tay là loại xe hai bánh do người chạy bộ kéo, du nhập vào Hà Nội từ cuối thế kỷ XIX và
• Xổ số kiến thiếtHình thức xổ số do Nhà nước tổ chức ở Việt Nam, tiền lãi dùng cho xây dựng các công trình

Quan niệm

• "Thần cây đa, ma cây gạo"Câu nói dân gian cho rằng những cây cổ thụ lớn — đa, gạo, đề — là nơi trú ngụ của thần lin
• "Xướng ca vô loại" — thân phận người làm nghề hátXã hội Nho giáo xếp người làm nghề hát xướng vào hạng thấp; theo lệ thời Lê, con nhà xướng
• Gà gáy sai giờ — điềm gở?Trong dân gian, gà trống gáy giữa đêm hay chập tối từng bị xem là điềm báo chuyện chẳng là
• Ngũ đức của gàQuan niệm cổ cho rằng con gà trống có năm đức tính: văn, võ, dũng, nhân, tín.

Sinh vật

• Anomalocaris — "con tôm lạ"Một trong những kẻ săn mồi lớn nhất kỷ Cambri, thuộc nhóm Radiodonta, có hai chi gai phía
• Archaefructus — một trong những bông hoa cổ nhấtMột chi thực vật thủy sinh có hoa được tìm thấy ở Liêu Ninh, Trung Quốc — thuộc những hóa
• Australopithecus afarensis — vượn phương nam xứ AfarMột loài người cổ (vượn người) sống ở Đông Phi, đi bằng hai chân nhưng vẫn leo cây giỏi, ó
• Bọ ba thùy (Trilobita)Một lớp động vật chân khớp biển đã tuyệt chủng, sống gần 270 triệu năm, với hơn 20.000 loà
• Cá bốngTên gọi chung nhiều loài cá nhỏ sống đáy, phần lớn thuộc họ Cá bống (Gobiidae) — một trong
• Cá vây thùyNhóm cá có vây dày, nhiều thịt và xương; tổ tiên của mọi động vật bốn chân — kể cả con ngư
• Carcharocles angustidens — cá mập răng cưaMột loài cá mập lớn thời Oligocen, dài có thể tới khoảng 9 mét, thuộc dòng họ dẫn tới cá m
• Cave canem — những con chó của Pompeii"Cave canem" — "Coi chừng con chó" — là dòng chữ trên tranh ghép ở cửa nhà La Mã; ở Pompei
• Cây đa — loài cây "đi bằng rễ"Cây đa thuộc chi Sung (Ficus), họ Dâu tằm; thả rễ phụ từ cành xuống đất, rễ chạm đất thành
• Cây khếKhế (Averrhoa carambola) là cây ăn quả nhiệt đới có quả năm múi, cắt ngang thành hình ngôi
• Chim dodo (Raphus cucullatus)Loài chim lớn không biết bay, chỉ sống trên đảo Mauritius, tuyệt chủng chưa đầy một thế kỷ
• Con ngựa hồng già trong tiểu sử Huyền TrangTheo tiểu sử Huyền Trang, ông vượt sa mạc trên một con ngựa hồng già gầy từng đi lại Y Ngô
• Hachikō — con chó trung thànhChú chó Akita đã ra ga Shibuya đợi người chủ quá cố gần mười năm, trở thành biểu tượng của
• Hoa bỉ ngạnLoài hoa đỏ nở vào mùa thu, hoa và lá không bao giờ xuất hiện cùng lúc — trong truyền thuy
• Hổ Đông Dương (Panthera tigris corbetti)Quần thể hổ ở bán đảo Đông Dương, sống đơn độc, mỗi con giữ một lãnh thổ rộng, ăn nai, hoẵ
• Kairuku — chim cánh cụt khổng lồMột loài chim cánh cụt cao khoảng 1,3 mét, thân mảnh và mỏ dài, sống ở vùng biển New Zeala
• Khủng long có lông vũ — và chim là khủng longNhiều loài khủng long săn mồi có lông vũ; chim là hậu duệ trực tiếp của chúng. Vì thế khủn
• Lạc đà hai bướuCon vật thồ hàng chủ lực của các tuyến sa mạc Trung Á: bướu chứa mỡ chứ không chứa nước, c
• Laika — con chó đầu tiên bay quanh Trái ĐấtCon chó vô chủ ở Moskva được đưa lên quỹ đạo trên vệ tinh Sputnik 2 năm 1957; nó là động v
• Lucy (AL 288-1) — DinkineshBộ xương hóa thạch nổi tiếng nhất của loài Australopithecus afarensis, tìm thấy ở Hadar, E
• Meganeura — chuồn chuồn khổng lồMột trong những côn trùng bay lớn nhất từng biết, sải cánh khoảng 65–70 cm, thuộc bộ Megan
• Ngỗng canh nhàNgỗng nhà rất nhạy với người lạ và kêu inh ỏi khi bị quấy, nên từ xưa đã được nuôi để canh
• Ngựa Xích Thố: sử và truyệnXích Thố ("thỏ đỏ") là ngựa quý của Lã Bố được ghi trong chính sử Tam quốc chí; còn chuyện
• Người NeanderthalMột loài (hoặc phân loài) người cổ sống ở châu Âu và Tây – Trung Á, thân hình đậm chắc thí
• Những chú chó Chernobyl và Quỹ Clean FuturesHậu duệ của những con chó bị bỏ lại năm 1986 vẫn sống trong vùng cấm — vài trăm con — và đ
• Những chú chó vũ trụ của Liên XôTrước khi đưa người lên vũ trụ, Liên Xô đã dùng hàng chục con chó trong các chuyến bay thử
• Opabinia — con vật năm mắtMột sinh vật nhỏ kỳ lạ ở đá phiến Burgess, có năm con mắt trên cuống và một cái vòi dài có
• Orrorin tugenensis — "Người Thiên niên kỷ"Một loài vượn cổ ở đồi Tugen, Kenya, mà xương đùi gợi ý rằng nó đã biết đi thẳng bằng hai
• Quả sung — món ăn của rừng nhiệt đớiCác loài sung, đa (chi Ficus) ra quả quanh năm, là nguồn thức ăn then chốt của khỉ, vượn v
• Rùa Hồ GươmNhững cá thể rùa mai mềm khổng lồ từng sống ở hồ Hoàn Kiếm, được người Hà Nội gọi là "Cụ R
• Stromatolite và vi khuẩn lamStromatolite là những khối đá phân lớp do thảm vi khuẩn (chủ yếu là vi khuẩn lam) bồi đắp
• Thú nhỏ thời khủng long và tổ tiên linh trưởngThú có vú sống cạnh khủng long hơn trăm triệu năm, phần lớn nhỏ bé, đào hang, kiếm ăn ban
• Ti thể"Nhà máy năng lượng" của tế bào — hậu duệ của một vi khuẩn cổ, mang ADN riêng và chỉ truyề
• Tiktaalik — "con cá có cổ tay"Một loài cá vây thùy cuối kỷ Devon mang đặc điểm nửa cá nửa động vật bốn chân: có mang lẫn
• Tre đằng ngàGiống tre thân vàng óng như ngà; truyền thuyết kể đó là những bụi tre bị lửa ngựa sắt của
• Tyrannosaurus rex — "vua thằn lằn bạo chúa"Một trong những loài khủng long ăn thịt lớn nhất từng sống trên cạn, sống ở miền tây Bắc M
• Voi chiến của Carthage và con voi SurusVoi chiến của Carthage có lẽ là giống voi rừng Bắc Phi nay đã tuyệt chủng; gần như cả đàn
• Voi ma mút lông xù (Mammuthus primigenius)Loài voi to bằng voi châu Phi, phủ lông dày, sống trên các thảo nguyên lạnh của thời băng
• Waipatia — cá heo cổ ở New ZealandMột loài cá voi có răng cỡ nhỏ, họ hàng xa của cá heo sông Nam Á ngày nay, tìm thấy trong

Sự kiện

• "Chó nhà có tang" — Khổng Tử ở cửa Đông nước TrịnhTheo Sử ký của Tư Mã Thiên, khi lạc học trò ở nước Trịnh, Khổng Tử bị một người tả là "lủi
• "Người Nam đi tàu Nam"Cuộc cạnh tranh gay gắt trên các tuyến sông Bắc Kỳ giữa hãng tàu Bạch Thái Bưởi với các hã
• "Phá kho thóc, giải quyết nạn đói" (1945)Phong trào quần chúng chiếm các kho thóc của Nhật và chia cho người đói, diễn ra ở nhiều t
• Apollo 11 — con người đặt chân lên Mặt TrăngChuyến bay đầu tiên đưa con người xuống Mặt Trăng: Neil Armstrong và Buzz Aldrin đáp xuống
• Bến Ô Giang và ngựa Ô TruyNơi Hạng Vũ từ chối qua sông, tặng con ngựa yêu cho viên đình trưởng rồi tự vẫn.
• Bệnh viện Bạch Mai và đêm 22/12/1972Bệnh viện đa khoa lớn nhất miền Bắc bị trúng bom trong đợt ném bom B-52 xuống Hà Nội cuối
• Buổi họp báo của Schabowski — đêm 9/11/1989Một câu trả lời lúng túng trong buổi họp báo truyền hình trực tiếp khiến hàng nghìn người
• Bức tường Berlin (1961–1989)Hệ thống tường và dải biên giới do Cộng hòa Dân chủ Đức dựng lên chia cắt Đông và Tây Berl
• Cách mạng Công nghiệp và than đáCuộc chuyển đổi từ sản xuất thủ công sang máy móc, chạy bằng hơi nước đốt than đá — bắt đầ
• Cải cách hành chính của vua Minh Mạng (1831–1832)Vua Minh Mạng bỏ các tổng trấn Bắc Thành và Gia Định Thành, chia cả nước thành các tỉnh vớ
• Cái chết của Hypatia (năm 415)Hypatia bị một đám đông giết hại giữa cuộc xung đột quyền lực giữa tổng trấn Orestes và gi
• Cầu Long Biên qua một thế kỷTừ cây cầu thuộc địa đến chứng nhân của ngày tiếp quản Thủ đô năm 1954 và những trận ném b
• Charlie Chaplin và Paulette Goddard ở Đông Dương (1936)Sau khi phim Thời hiện đại ra mắt, Charlie Chaplin cùng Paulette Goddard đi một chuyến dài
• Chiếc cầu dao gãy và cây bút dạ của AldrinMột cầu dao quan trọng trong module Eagle bị gãy cần; Buzz Aldrin dùng đầu một cây bút dạ
• Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954)Trận quyết chiến chiến lược kéo dài 56 ngày đêm, kết thúc bằng thất bại của tập đoàn cứ đi
• Chiến dịch Ranch Hand và chất diệt cỏ ở A LướiQuân đội Mỹ phun hàng chục triệu lít chất diệt cỏ, trong đó có chất da cam nhiễm dioxin, x
• Chiếu Cần Vương (1885)Tờ chiếu ban ra nhân danh vua Hàm Nghi ở sơn phòng Tân Sở, kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhâ
• Chuyển pháp luân và Tứ diệu đếBài pháp đầu tiên của Đức Phật tại Lộc Uyển, giảng cho năm vị tu khổ hạnh: Trung đạo, Bốn
• Chữ Quốc ngữ: từ chữ giảng đạo thành chữ quốc giaChữ ghi tiếng Việt bằng mẫu tự La-tinh, khởi đầu để truyền giáo, trở thành chữ viết chính
• Cuộc ra hàng của hải tặc Quảng Đông (1810)Năm 1810, Hắc Kỳ rồi Hồng Kỳ lần lượt ra hàng nhà Thanh theo chính sách chiêu an của Tổng
• Cuộc sơ tán Pripyat — "ba ngày thôi"Khoảng 36 tiếng sau vụ nổ, gần 50.000 dân thành phố Pripyat được sơ tán bằng xe buýt; họ đ
• Cuộc vây thành Caffa (1346)Quân Kim Trướng hãn quốc vây Caffa — thương điếm của người Genoa ở bán đảo Crimea; một ghi
• Cuộc vây thành Quy Nhơn (1800–1801)Quân Tây Sơn vây thành Quy Nhơn do Võ Tánh và Ngô Tùng Châu giữ cho Nguyễn Ánh hơn một năm
• Cúp thế giới 1958 và chức vô địch đầu tiên của BrazilVòng chung kết Cúp bóng đá thế giới lần thứ 6, nơi Brazil lần đầu tiên vô địch sau khi thắ
• Đại khủng hoảng 1929–1933 ở Đông DươngCuộc khủng hoảng kinh tế thế giới bắt đầu từ Mỹ năm 1929 lan sang Đông Dương, làm giá lúa
• Đi lao động hợp tác ở Đông ÂuTheo các hiệp định hợp tác lao động, hàng chục vạn người Việt sang làm việc ở Liên Xô, Cộn
• Đổi Mới (1986)Đường lối đổi mới toàn diện được Đại hội VI đề ra tháng 12/1986, chuyển nền kinh tế từ kế
• Đồng vàng La Mã ở Óc EoỞ Óc Eo, Malleret tìm thấy huy chương vàng mang hình hoàng đế La Mã Antoninus Pius (năm 15
• Đường hầm 57Đường hầm đào từ một tiệm bánh bỏ hoang ở phố Bernauer (Tây Berlin) sang sân nhà số 55 phố
• Đường Trường Sơn và Đoàn 559Tuyến vận tải chiến lược chạy dọc dãy Trường Sơn, mở từ năm 1959 với những đoàn người gùi
• Giặc Tàu Ô và hải tặc dưới thời Tây SơnNgười Việt gọi các đoàn thuyền cướp biển người Hoa là "Tàu Ô"; cuối thế kỷ XVIII nhà Tây S
• Hannibal vượt dãy AlpsNăm 218 TCN, tướng Hannibal của Carthage dẫn quân cùng 37 con voi chiến từ Tây Ban Nha vượ
• Hòa ước Nhâm Tuất (1862)Hòa ước ký tại Sài Gòn ngày 5 tháng 6 năm 1862, theo đó triều Nguyễn nhượng cho Pháp ba tỉ
• Hội nghị Bình Than và Hội nghị Diên HồngHai cuộc họp lớn của nhà Trần trước cuộc kháng chiến lần hai: Bình Than (1282) của vương h
• Kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai (1285)Quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tràn sang Đại Việt từ đầu năm 1285, bị quân dân nhà Trần
• Kháng chiến chống Pháp (1946–1954)Cuộc kháng chiến chín năm chống thực dân Pháp, bắt đầu từ ngày toàn quốc kháng chiến 19/12
• Khánh thành Đấu trường Flavius (Colosseum), năm 80Năm 80, hoàng đế Titus khánh thành Đấu trường Flavius ở Rome bằng một lễ hội kéo dài một t
• Khoa thi đầu tiên năm 1075Khoa thi Nho học đầu tiên của nước Đại Việt, mở dưới triều Lý Nhân Tông; Lê Văn Thịnh đỗ đ
• Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248)Cuộc khởi nghĩa ở quận Cửu Chân (Thanh Hóa) do Triệu Thị Trinh lãnh đạo chống ách đô hộ củ
• Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (40 – 43)Cuộc khởi nghĩa lớn đầu tiên được sử sách ghi chép của người Việt chống ách đô hộ nhà Đông
• Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427)Cuộc khởi nghĩa do Lê Lợi lãnh đạo, kéo dài mười năm, đánh đuổi quân Minh, khôi phục nền đ
• Kinh Kha đâm vua TầnVụ ám sát bất thành vua Tần Doanh Chính do thái tử Đan nước Yên sai Kinh Kha thực hiện.
• Kinh thành Huế thất thủ (5/7/1885)Cuộc tấn công của phe chủ chiến do Tôn Thất Thuyết lãnh đạo vào quân Pháp ở Huế thất bại;
• Lễ hội Woodstock (1969)Lễ hội âm nhạc ngoài trời huyền thoại ở bang New York, quy tụ khoảng 400.000 người, trở th
• Liên minh hải tặc Quảng Đông và hạm đội Hồng Kỳ (1805)Năm 1805 các thủ lĩnh hải tặc Quảng Đông ký giao ước lập liên minh gồm nhiều hạm đội phân
• Loạn mười hai sứ quânThời kỳ đất nước bị chia cắt giữa các thế lực cát cứ sau khi triều Ngô suy tàn, kết thúc k
• Lý Nam Đế và nước Vạn Xuân (544)Lý Bí khởi nghĩa đánh đuổi quan nhà Lương, năm 544 xưng Nam Việt Đế, đặt quốc hiệu Vạn Xuâ
• Lyuba — con voi ma mút con nguyên vẹn nhấtXác một con voi ma mút cái mới khoảng một tháng tuổi được tìm thấy gần như nguyên vẹn trên
• Nạn đói năm Ất Dậu (1944–1945)Thảm họa đói ở Bắc Kỳ và bắc Trung Kỳ, làm chết từ khoảng 400.000 đến 2 triệu người tùy th
• Nhà Tây Sơn sụp đổ (1801–1802)Nguyễn Ánh chiếm Phú Xuân (1801), rồi Thăng Long (1802); vua Cảnh Thịnh bị bắt, nhà Tây Sơ
• Nhạc Phi và vụ án oan năm 1142Danh tướng chống Kim của nhà Nam Tống, bị triệu về, bị bắt giam và chết trong ngục cuối nă
• Núi Vesuvius phun trào năm 79Vụ phun trào của núi lửa Vesuvius năm 79 đã chôn vùi các thành Pompeii, Herculaneum, Stabi
• Phiên tòa và cái chết của SocratesNăm 399 TCN, triết gia Socrates bị tòa án nhân dân Athens kết tội bất kính thần linh và là
• Quan Vũ chém Nhan Lương ở Bạch Mã (năm 200)Trong trận Bạch Mã mở đầu chiến dịch Quan Độ, Quan Vũ một mình xông vào giữa vạn quân của
• Quang Trung đại phá quân Thanh (Tết Kỷ Dậu 1789)Chiến dịch thần tốc của vua Quang Trung, đánh tan quân Thanh ở Hà Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa v
• Sakoku — chính sách tỏa quốc của Nhật BảnChuỗi lệnh của Mạc phủ Tokugawa trong thập niên 1630 cấm người Nhật ra nước ngoài, cấm ngư
• Sue và Stan — những bộ xương bạo chúa bạc triệuHai bộ xương T. rex nổi tiếng được bán đấu giá với giá 8,36 triệu và 31,8 triệu đô la, khơ
• Tàu Bình ChuẩnCon tàu biển do xưởng Cửa Cấm của Bạch Thái Bưởi đóng, thường được kể là tàu biển lớn đầu
• Tàu Thống NhấtNhững chuyến tàu khách chạy suốt tuyến đường sắt Hà Nội – Sài Gòn dài hơn 1.700 km, nối lạ
• Thảm họa Chernobyl (1986)Vụ nổ lò phản ứng số 4 nhà máy điện hạt nhân Chernobyl (Ukraina, khi ấy thuộc Liên Xô) — t
• Thanh kiếm gỗ và trận Priscus – VerusRudis là thanh kiếm gỗ trao cho đấu sĩ được giải nghệ; thi sĩ Martialis chép trận hai đấu
• Thiên thạch Chicxulub và cuộc đại tuyệt chủng K–PgMột tiểu hành tinh rộng chừng 10 km đâm xuống bán đảo Yucatán (Mexico), góp phần xóa sổ kh
• Thời bao cấpGiai đoạn kinh tế kế hoạch hóa tập trung, Nhà nước phân phối hàng hóa thiết yếu theo tiêu
• Thời Hùng Vương và nước Văn LangTheo truyền thống, các vua Hùng dựng nước Văn Lang — nhà nước đầu tiên của người Việt; về
• Thu mua thóc cưỡng bức và "nhổ lúa trồng đay"Những chính sách thời chiến của chính quyền Pháp – Nhật ở Đông Dương đã vắt kiệt lương thự
• Thư viện Alexandria — không cháy trong một đêmThư viện lớn nhất thế giới cổ đại không bị thiêu rụi trong "một trận cháy lớn" như huyền t
• Tiền giấy Thông bảo hội sao (1396)Năm 1396, theo chủ trương của Hồ Quý Ly, triều Trần phát hành tiền giấy "Thông bảo hội sao
• Tổng điều chỉnh giá – lương – tiền (1985)Cuộc cải cách lớn năm 1985 nhằm xóa bao cấp qua giá, gồm việc đổi tiền 1 đồng mới lấy 10 đ
• Trang Vân Đồn (năm 1149)Năm 1149, triều Lý cho lập trang Vân Đồn trên các đảo thuộc vùng biển Quảng Ninh ngày nay
• Trận Bạch Đằng năm 1288Trần Hưng Đạo dùng lại trận địa cọc trên sông Bạch Đằng, tiêu diệt thủy quân Nguyên rút về
• Trận Bạch Đằng năm 938Ngô Quyền dùng trận địa cọc và con nước triều ở cửa sông Bạch Đằng đánh tan thủy quân Nam
• Trận Cai Hạ và "Tứ diện Sở ca"Trận quyết định của cuộc Hán Sở tranh hùng; đêm nghe bốn phía đều hát ca Sở đã sinh ra thà
• Trần Dụ Tông và cơn suy của nhà TrầnDưới thời Trần Dụ Tông, triều chính nhà Trần sa sút; sau khi vua mất (1369), Dương Nhật Lễ
• Trận lũ lịch sử miền Trung năm 1999Đợt mưa lũ dữ dội nhất trong nhiều thập kỷ ở miền Trung, nặng nhất ở Thừa Thiên Huế, làm g
• Trận Như Nguyệt (1077)Phòng tuyến sông Như Nguyệt của Lý Thường Kiệt chặn đứng đại quân nhà Tống; kết thúc bằng
• Trận Trebia (218 TCN)Chiến thắng lớn đầu tiên của Hannibal trên đất Ý, bên bờ sông Trebia giữa mùa đông giá rét
• Trận Xích Bích (năm 208)Liên quân Tôn Quyền – Lưu Bị đánh bại Tào Tháo trên sông Trường Giang bằng hỏa công, mở đư
• Trường Thành đời TầnSau khi thống nhất Trung Hoa, Tần Thủy Hoàng sai tướng Mông Điềm đánh Hung Nô và nối các đ
• Tuyệt lương ở đất Trần – TháiBị vây giữa hai nước Trần và Thái, thầy trò Khổng Tử hết lương bảy ngày — nơi sinh ra nhữn
• Volkert Evertsz và những người sống sót tàu Arnhem (1662)Thủy thủ tàu Arnhem bị đắm dạt vào vùng Mauritius và để lại một trong những ghi chép cuối
• Vụ án Lệ Chi Viên (1442)Vua Lê Thái Tông đột ngột băng hà ở vườn vải Lệ Chi Viên; Nguyễn Trãi và Nguyễn Thị Lộ bị
• Vụ chìm tàu Titanic (1912)Con tàu chở khách lớn nhất thế giới thời bấy giờ đâm phải băng trôi trong chuyến đi đầu ti
• Vua Quang Trung băng hà (1792)Vua Quang Trung mất đột ngột vì bệnh tại Phú Xuân năm 1792, khi mới khoảng 40 tuổi; triều

Tác phẩm

• Ai tư vãnKhúc ngâm bằng chữ Nôm, thể song thất lục bát, của Lê Ngọc Hân khóc vua Quang Trung — một
• Bá Vương biệt CơCuộc chia tay giữa Hạng Vũ và nàng Ngu đêm Cai Hạ — một cảnh sử chép rất ngắn, được đời sa
• Bạch Long Mã trong Tây Du KýCon ngựa trắng của Đường Tăng trong Tây Du Ký là thái tử rồng hóa thân — hoàn toàn hư cấu;
• Báo ân báo oán trong Truyện KiềuĐoạn Kiều, khi đã là vợ Từ Hải, cho mời những người từng cưu mang mình đến trả ơn và bắt n
• Bình Ngô đại cáoBài cáo do Nguyễn Trãi thay lời Lê Lợi soạn sau khi đánh đuổi quân Minh, tuyên bố nền độc
• Chiếu dời đô (1010)Bài chiếu của Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) năm 1010, quyết định dời kinh đô từ Hoa Lư ra thành
• Chính trị tinh tinhCuốn sách của Frans de Waal mô tả cuộc tranh giành ngôi đầu bầy của tinh tinh bằng liên mi
• Crito và Phaedo — những ngày cuối của SocratesHai đối thoại của Plato kể lại việc Socrates từ chối vượt ngục và buổi chiều ông uống thuố
• Dạ cổ hoài lang (Cao Văn Lầu)Bản nhạc của nhạc sĩ Cao Văn Lầu (Sáu Lầu) ra đời ở Bạc Liêu, về sau phát triển thành bản
• Đạo Chích — tên trộm mắng thánh nhânThiên "Đạo Chích" trong sách Trang Tử kể chuyện Khổng Tử đến khuyên tên đại đạo Chích bỏ n
• Gác Quan Âm trong Truyện KiềuGác Quan Âm (Quan Âm các) là nơi Hoạn Thư cho Kiều ra ở chép kinh, cũng là nơi Thúc Sinh l
• Hai Plinius và những lá thư gửi TacitusPlinius Trẻ, khi ấy 17 tuổi, chứng kiến vụ phun trào Vesuvius từ Misenum và về sau viết ha
• Hịch tướng sĩBài hịch của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn kêu gọi tướng sĩ chuẩn bị đánh quân Nguyên — mộ
• Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long)Bộ luật chính của triều Nguyễn, soạn dưới thời Gia Long theo khuôn mẫu luật nhà Thanh, có
• Jimi Hendrix chơi "The Star-Spangled Banner" ở WoodstockMàn trình diễn quốc ca Mỹ bằng đàn guitar điện của Jimi Hendrix, với những âm thanh mô phỏ
• Lĩnh Nam chích quáiTập truyện chữ Hán ghi chép các truyền thuyết, thần thoại Việt Nam — nguồn gốc của nhiều t
• Nhật ký MererNhững cuộn giấy cói cổ nhất từng biết có chữ viết, ghi lại công việc chở đá vôi về Giza củ
• Quốc âm thi tậpTập thơ Nôm của Nguyễn Trãi, gồm 254 bài — tập thơ tiếng Việt (chữ Nôm) sớm nhất còn lại đ
• Sử ký của Tư Mã ThiênBộ sử thông sử đầu tiên của Trung Hoa, chép từ thời Hoàng Đế đến đời Hán Vũ Đế; nguồn chín
• Tam Quốc diễn nghĩaTiểu thuyết chương hồi của La Quán Trung về thời Tam Quốc — "bảy phần thực, ba phần hư", n
• Thạch Lam và truyện "Hai đứa trẻ"Truyện ngắn của Thạch Lam kể về hai chị em Liên và An ở một phố huyện nghèo, đêm nào cũng
• Thất trảm sớTờ sớ Chu Văn An dâng vua Trần Dụ Tông xin chém bảy kẻ nịnh thần. Vua không trả lời; nguyê
• Truyện cười "Nhưng nó phải bằng hai mày"Truyện cười dân gian về ông lý xử kiện theo của đút, nổi tiếng với cái ngón tay xòe ra và
• Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh)Truyện thơ Nôm lục bát 3.254 câu của Nguyễn Du, kiệt tác của văn học Việt Nam, kể mười lăm
• Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn DữTập truyện chữ Hán gồm 20 truyện của Nguyễn Dữ, ghi chép những chuyện kỳ lạ lưu truyền tro
• Truyện Tấm CámTruyện cổ tích nổi tiếng nhất Việt Nam: cô Tấm hiền lành bị mẹ con dì ghẻ hãm hại, chết đi
• Từ điển Việt – Bồ – La (Rôma, 1651)Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum của Alexandre de Rhodes, in tại Rôma năm 165
• Tượng Moai đảo Rapa NuiGần một nghìn pho tượng đá khổng lồ do người Polynesia trên đảo Rapa Nui (đảo Phục Sinh) t
• Vở chèo Quan Âm Thị Kính và lớp "Xén râu"Một trong những vở chèo cổ nổi tiếng nhất, kể chuyện Thị Kính bị chồng nghi định giết mình

Thơ ca

• "Mắng học trò dốt" và những cuộc thách thơGiai thoại kể Hồ Xuân Hương thường bị các ông đồ, học trò tìm đến trêu ghẹo, thách thơ — v
• "Nearer, My God, to Thee" — bài cuối cùng?Bài thánh ca được kể lại nhiều nhất là bản nhạc cuối của ban nhạc Titanic — nhưng lời kể c
• "Quy tuy thọ" của Tào TháoBài thơ nổi tiếng của Tào Tháo, trong đó có câu "Ngựa ký già nằm chuồng, chí vẫn ở nghìn d
• Bánh trôi nước (thơ Hồ Xuân Hương)Bài thơ tứ tuyệt Nôm mượn chiếc bánh trôi để nói về thân phận và phẩm giá của người phụ nữ
• Ca dao "Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan"Câu ca dao trào phúng nổi tiếng, ví quan lại tham nhũng với kẻ cướp, chỉ khác là cướp giữa
• Ca dao "Thằng Bờm có cái quạt mo"Bài ca dao kể chuyện phú ông đem bao của cải ra đổi cái quạt mo của thằng Bờm mà Bờm không
• Ca dao "Thằng Cuội ngồi gốc cây đa"Bài đồng dao quen thuộc về chú Cuội, có nhiều dị bản, thường được hát vào dịp Trung thu.
• Ca dao "Trâu ơi ta bảo trâu này"Bài ca dao lục bát quen thuộc, lời người nông dân trò chuyện với con trâu như với một ngườ
• Cai Hạ caBài ca bốn câu Hạng Vũ hát trong đêm bị vây ở Cai Hạ, nhắc tới con ngựa Chuy và nàng Ngu.
• Hát nói và Nguyễn Công TrứHát nói là thể thơ gắn với ca trù; Nguyễn Công Trứ (1778–1858) là bậc thầy nổi tiếng nhất
• Khúc ca sông DịchHai câu Kinh Kha hát khi từ biệt ở sông Dịch, theo tiếng đàn trúc của Cao Tiệm Ly — một tr
• Lời thề Hát MônBốn câu thơ lục bát tương truyền là lời thề của Trưng Trắc khi khởi nghĩa, được chép trong
• Nam quốc sơn hàBài thơ tứ tuyệt khẳng định chủ quyền nước Nam, tương truyền vang lên từ đền thờ thần sông
• Quan họ và bài "Người ơi người ở đừng về"Lối hát đối đáp nam nữ của vùng Kinh Bắc (Bắc Ninh, Bắc Giang); "Người ơi người ở đừng về"
• Thuật hoài (Tỏ lòng) — Phạm Ngũ LãoBài thơ thất ngôn tứ tuyệt chữ Hán nói chí làm trai, tiêu biểu cho "hào khí Đông A" thời T
• Trăng trong thơ Lý BạchTrăng là hình ảnh trở đi trở lại trong thơ Lý Bạch: nỗi nhớ quê, người bạn rượu, tấm gương
• Tự tình (chùm thơ Hồ Xuân Hương)Chùm ba bài thơ Nôm thất ngôn bát cú, tiếng lòng cô đơn, phẫn uất mà vẫn khát sống của Hồ

Truyền thuyết

• Aeneas cõng cha rời thành TroyHoàng thân Aeneas cõng cha, dắt con chạy khỏi thành Troy đang cháy — người La Mã coi chàng
• Ba người một võng — cuộc hành quân thần tốcTương truyền quân Tây Sơn hành quân ra Bắc theo tốp ba người, hai người khiêng võng một ng
• Cá chép vượt Vũ Môn (Lý ngư khiêu Long Môn)Tích cá chép vượt ba bậc thác Vũ Môn (Long Môn) hóa rồng — hình ảnh ẩn dụ cho người học tr
• Cành đào Thăng Long gửi về Phú XuânTương truyền sau khi giải phóng Thăng Long, vua Quang Trung cho ngựa trạm mang một cành đà
• Canh Mạnh BàBát canh mà vong hồn phải uống trước khi đầu thai, để quên sạch mọi ký ức kiếp trước.
• Cầu Nại HàCây cầu bắc qua sông Vong Xuyên nơi âm phủ — vong hồn qua cầu, uống canh, rồi đi đầu thai.
• Cây đàn thần và niêu cơm thầnHai bảo vật trong truyện Thạch Sanh: tiếng đàn giải oan và làm lui giặc; niêu cơm bé xíu m
• Con ngựa gỗ thành TroyMưu kế giấu quân trong bụng một con ngựa gỗ khổng lồ để lọt vào thành Troy, kết thúc cuộc
• Con ốc xâu chỉGiai thoại kể sứ phương Bắc đố triều Trần xâu chỉ qua ruột con ốc vặn; Trạng Hiền chỉ cách
• Cờ lau tập trậnChuyện cậu bé chăn trâu Đinh Bộ Lĩnh được lũ trẻ tôn làm "vua", lấy bông lau làm cờ bày tr
• Gánh vải cống — truyền thuyết và sự thậtTruyện dân gian kể Mai Thúc Loan nổi dậy khi đang cùng dân phu gánh quả vải đi cống cho nh
• Giai thoại đốt tiền của công tử Bạc LiêuNhững chuyện kể dân gian về việc công tử Bạc Liêu đốt giấy bạc để soi đường cho người đẹp
• Hồ Hoàn Kiếm và sự tích trả gươmTruyền thuyết kể Lê Lợi được Long Quân cho mượn gươm thần đánh giặc Minh; sau khi lên ngôi
• Laocoön và Cassandra — hai lời cảnh báo bị bỏ quaThầy tế Laocoön và công chúa Cassandra đều cảnh báo dân Troy về con ngựa gỗ — một người bị
• Liễu Diệp và Hỗn Điền, truyền thuyết lập nước Phù NamSử sách Trung Hoa chép rằng Phù Nam được lập nên khi chàng Hỗn Điền từ phương xa vượt biển
• Lý Bạch ôm trăng mà chết? — truyền thuyết và sửTruyền thuyết kể Lý Bạch say rượu trên sông ở Thái Thạch, nhảy xuống ôm bóng trăng mà chết
• Mạnh Khương Nữ khóc đổ Trường ThànhMột trong "tứ đại truyền thuyết dân gian" Trung Hoa: người vợ đi ngàn dặm mang áo rét cho
• Midas và bàn tay hóa vàngĐược thần rượu Dionysus cho một điều ước, Midas xin cho mọi thứ mình chạm vào đều hóa vàng
• Nai chúa Nigrodha (truyện tiền thân)Truyện tiền thân số 12 trong kho Jātaka: Bồ-tát làm nai chúa lông vàng, tự nguyện chết tha
• Những lần hóa thân của TấmSau khi bị hại chết, Tấm lần lượt hóa thành chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi và cây
• Sự tích chú Cuội cung trăngTruyện giải thích vì sao trên mặt trăng có bóng "chú Cuội ngồi gốc cây đa": người tiều phu
• Sự tích Hòn Vọng PhuTruyền thuyết về người vợ bồng con lên núi chờ chồng đến hóa đá. Có dị bản bi thảm hơn: ha
• Sự tích hồ Ba BểTruyền thuyết giải thích sự hình thành hồ Ba Bể: một bà lão ăn xin (giao long hóa thân) bị
• Sự tích trầu cauTruyền thuyết về hai anh em họ Cao và người vợ lần lượt hóa thành tảng đá vôi, cây cau và
• Tây Thi — giữa sử và truyền thuyếtNgười đẹp "trầm ngư" được nước Việt dâng cho vua Ngô, có kết cục khác nhau tùy sách, mà sá
• Thăng Long và điềm rồng vàngSử cũ chép: khi thuyền vua Lý Thái Tổ đỗ dưới thành Đại La, có rồng vàng hiện lên ở thuyền
• Thần Trương Hống – Trương HátHai anh em tướng thời Triệu Việt Vương, sau khi mất được thờ làm thần sông dọc sông Cầu, s
• Thập Điện Diêm VươngHình dung dân gian về mười vị vua cõi âm, mỗi vị cai quản một điện, xét xử vong hồn theo t
• Thuyền cỏ mượn tên — truyện và sửMưu "thuyền cỏ mượn tên" của Gia Cát Lượng là hư cấu; chuyện gốc trong sử là Tôn Quyền qua
• Truyện "Cây khế" (Ăn khế trả vàng)Truyện cổ tích về hai anh em: em hiền được chim thần trả ơn bằng vàng, anh tham may túi qu
• Truyện "Mầm đá"Chúa ăn chán của ngon, Quỳnh mời ăn "mầm đá", ninh đá cả ngày cho chúa đói lả, rồi dọn cơm
• Truyện cổ tích "Cây tre trăm đốt"Truyện cổ tích về anh Khoai làm thuê bị phú ông lừa, được Bụt giúp bằng câu thần chú "khắc
• Truyện ngụ ngôn "Thầy bói xem voi"Năm ông thầy bói mù mỗi người sờ một bộ phận con voi rồi cãi nhau, đánh nhau vì ai cũng ch
• Truyện rắn báo oánTruyền thuyết dân gian cho rằng vụ án Lệ Chi Viên là do một con rắn bị nhà Nguyễn Trãi giế
• Truyện Sọ DừaTruyện cổ tích về chàng trai sinh ra trong lốt sọ dừa xấu xí, được cô út nhà phú ông nhìn
• Truyện Thạch SanhTruyện cổ tích thần kỳ về chàng tiều phu mồ côi Thạch Sanh diệt chằn tinh, bắn đại bàng, b
• Truyền thuyết Chử Đồng Tử – Tiên DungChàng trai nghèo đến mức hai cha con chung một cái khố lấy được công chúa Tiên Dung, rồi c
• Truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng ThủyTruyện nỏ thần, Rùa Vàng, áo lông ngỗng, ngọc trai và giếng nước — cách người xưa giải thí
• Truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy TinhThần núi và thần nước cùng cầu hôn công chúa Mị Nương. Sơn Tinh đến trước, rước được nàng;
• Truyền thuyết Thánh GióngCậu bé làng Phù Đổng lên ba chưa biết nói, nghe tin giặc Ân bỗng vươn vai thành tráng sĩ,
• Truyện Trương Chi – Mỵ NươngChuyện chàng đánh cá xấu xí có giọng hát hay và tiểu thư con quan Thừa tướng; tim chàng hó
• Từ Thức lấy vợ tiênChuyện ông quan Từ Thức cởi áo chuộc cô gái làm gãy cành mẫu đơn, bỏ quan đi chơi, lạc vào
• Vua Midas có tai lừaVì chê tiếng đàn của Apollo mà khen tiếng sáo của Pan, Midas bị thần biến tai thành tai lừ
• Vườn treo Babylon, kỳ quan còn tranh cãiMột trong Bảy kỳ quan thế giới cổ đại, nhưng đến nay chưa có bằng chứng khảo cổ chắc chắn