Vi khuẩn dịch hạch và bác sĩ Yersin

Yersinia pestis là một loài trực khuẩn sống chủ yếu trong các loài gặm nhấm và lây qua bọ chét. Khi bọ chét hút máu con vật nhiễm bệnh, vi khuẩn có thể sinh sôi làm tắc ống tiêu hóa của nó; con bọ chét đói liên tục, cắn liên tục, và đẩy vi khuẩn vào vết cắn.

Bệnh có ba thể chính: thể hạch (sưng hạch bạch huyết — chữ "hạch" trong "dịch hạch"), thể nhiễm khuẩn huyết, và thể phổi (lây trực tiếp từ người sang người qua giọt bắn, rất nguy hiểm). Ngày nay bệnh chữa được bằng kháng sinh nếu phát hiện sớm, nhưng vẫn còn ổ dịch tự nhiên ở nhiều nơi trên thế giới.

Năm 1894, giữa trận dịch ở Hồng Kông, bác sĩ người Pháp gốc Thụy Sĩ Alexandre Yersin (1863–1943) thuộc Viện Pasteur phân lập được vi khuẩn này; cùng thời gian, nhà khoa học Nhật Bản Kitasato Shibasaburō cũng nghiên cứu dịch ở đó. Năm 1898, Paul-Louis Simond chỉ ra vai trò của bọ chét chuột trong việc truyền bệnh. Loài vi khuẩn về sau được đặt theo tên Yersin.

Yersin gắn bó với Việt Nam: ông khảo sát cao nguyên Lang Biang (đề xuất lập Đà Lạt), lập phòng thí nghiệm ở Nha Trang, đưa cây cao su và canh-ki-na về trồng, và sống ở Nha Trang tới cuối đời. Người dân gọi ông thân mật là "ông Năm". Ông mất năm 1943 và được an táng ở Suối Dầu (Khánh Hòa) theo ý nguyện.

Năm 2011, các nhà khoa học giải được bộ gen Y. pestis lấy từ hài cốt nạn nhân Cái Chết Đen ở nghĩa trang East Smithfield (London), xác nhận đây đúng là thủ phạm của đại dịch thế kỷ XIV.