Cái Chết Đen (1346–1353)

Phân tích ADN cổ từ các ngôi mộ năm 1338–1339 ở vùng hồ Issyk-Kul (Kyrgyzstan), công bố năm 2022, cho thấy chủng vi khuẩn gây dịch có nguồn gốc ở vùng núi Thiên Sơn, Trung Á. Theo các tuyến buôn bán, dịch tới vùng biển Đen khoảng năm 1346.

Tháng 10 năm 1347, mười hai chiếc galê Genoa cập cảng Messina (Sicilia). Tu sĩ dòng Phanxicô Michele da Piazza viết rằng thủy thủ trên đó mang bệnh bám tận trong xương. Người Messina đuổi đoàn thuyền đi, nhưng đã muộn. Các con tàu ấy có thể đã ghé Constantinople; chuyện chúng đi "thẳng từ Caffa" là cách kể đơn giản hóa. Từ Sicilia, dịch theo đường biển tới Genoa, Venezia, Marseille (cuối 1347), rồi tràn khắp châu Âu trong các năm 1348–1351.

Bệnh nhân sốt cao, nổi hạch ở bẹn, nách, cổ — Boccaccio, trong lời mở đầu Mười ngày (Decameron), tả hạch to như quả táo hay quả trứng — nhiều người chết trong vài ngày. Ước tính châu Âu mất khoảng 30–50% dân số, tức khoảng 25–50 triệu người.

Trong hoảng loạn, nhiều cộng đồng tìm kẻ để đổ lỗi; người Do Thái ở nhiều thành phố bị vu tội đầu độc giếng nước và bị tàn sát (như ở Strasbourg năm 1349) — một bi kịch nhắc rằng nỗi sợ cũng giết người như dịch bệnh. Dịch cũng để lại cách phòng bệnh mới: năm 1377, Ragusa (nay là Dubrovnik) bắt tàu thuyền và khách cách ly 30 ngày; về sau nhiều nơi nâng lên 40 ngày — quaranta giorni, gốc của từ "quarantine" (cách ly).

Một hình ảnh hay bị gán nhầm: chiếc mặt nạ mỏ chim của "bác sĩ dịch hạch" xuất hiện từ thế kỷ XVII, không phải thời Cái Chết Đen.