"Chó nhà có tang" — Khổng Tử ở cửa Đông nước Trịnh

Thiên Khổng Tử thế gia trong Sử ký của Tư Mã Thiên (khoảng 145–86 TCN) chép: Khổng Tử sang nước Trịnh, lạc mất học trò, đứng một mình ở cửa Đông thành ngoài. Một người nước Trịnh nói với Tử Cống: "Ở cửa Đông có một người, trán giống vua Nghiêu, cổ giống Cao Dao, vai giống Tử Sản, nhưng từ lưng trở xuống kém vua Vũ ba tấc, dáng lủi thủi như con chó nhà có tang (luy luy nhược tang gia chi cẩu)." Tử Cống thuật lại đúng như thế. Khổng Tử vui vẻ cười mà rằng: "Hình dáng là chuyện ngọn. Nhưng bảo giống chó nhà có tang thì đúng thay! Đúng thay!"

Nghiêu, Vũ là các thánh vương thời thượng cổ; Cao Dao là hiền thần coi việc hình án đời vua Thuấn; Tử Sản là vị tể tướng hiền danh tiếng của chính nước Trịnh, mất trước đó khoảng ba mươi năm. Lời tả vì thế vừa khen vừa giễu.

Chữ "tang gia chi cẩu" có hai cách hiểu: con chó của nhà đang có tang (chủ mải lo tang lễ, không ai cho ăn, gầy gò lủi thủi), hoặc con chó mất nhà, không nơi nương tựa. Cả hai đều hợp với cảnh ngộ Khổng Tử khi ấy: rời nước Lỗ, đi khắp các nước tìm vua dùng mình mà không được. Năm 2007, học giả Lý Linh (Đại học Bắc Kinh) đặt tên cuốn sách đọc Luận ngữ của ông là Tang gia cẩu (Chó nhà có tang), gây tranh luận sôi nổi.

Giai thoại được nhớ mãi vì thái độ của Khổng Tử: bị chê thẳng mặt, ông không giận mà cười nhận — một bậc thầy biết tự cười mình.