Đinh Tiên Hoàng (Đinh Bộ Lĩnh)

Đinh Bộ Lĩnh sinh năm 924 ở động Hoa Lư (vùng Gia Viễn – Hoa Lư, Ninh Bình ngày nay). Cha là Đinh Công Trứ, làm Thứ sử Hoan Châu dưới thời Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền, mất sớm; mẹ là Đàm thị đưa con về quê.

Thời loạn sau khi Ngô Quyền mất, ông tập hợp lực lượng ở Hoa Lư, rồi theo sứ quân Trần Lãm ở Bố Hải Khẩu (Thái Bình). Trần Lãm quý ông, nhận làm con nuôi, giao cho quản quân; khi Trần Lãm mất, ông thay thế, đem quân về Hoa Lư. Từ đây, ông lần lượt dẹp yên các sứ quân, được tôn là Vạn Thắng Vương.

Năm 968, ông lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư. Năm 970, đặt niên hiệu Thái Bình. Ông xây dựng cung điện, đặt triều nghi, định phẩm hàm quan văn võ, và đặt ra hình phạt nghiêm khắc (vạc dầu, chuồng hổ) để răn kẻ phạm tội trong buổi đầu dựng nước. Nhà Đinh thường được xem là nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên sau thời Bắc thuộc.

Năm 979, ông và con trưởng là Đinh Liễn bị Đỗ Thích giết hại. Con nhỏ Đinh Toàn lên ngôi khi mới sáu tuổi; năm 980, trước nguy cơ quân Tống xâm lược, Lê Hoàn được tôn lên làm vua, mở ra nhà Tiền Lê.