Loạn mười hai sứ quân

Sau khi Ngô Quyền mất (944), em vợ là Dương Tam Kha cướp ngôi. Năm 950, con Ngô Quyền là Ngô Xương Văn giành lại quyền, cùng anh là Ngô Xương Ngập trị vì (sử gọi là Hậu Ngô Vương). Nhưng uy quyền nhà Ngô đã suy, hào trưởng các nơi chiếm đất xưng hùng.

Năm 965, Ngô Xương Văn tử trận khi đi đánh một thế lực địa phương. Đất nước rơi vào cảnh cát cứ, sử cũ gọi là loạn mười hai sứ quân. Các sứ quân được sử cũ chép gồm: Ngô Xương Xí, Đỗ Cảnh Thạc, Trần Lãm, Kiều Công Hãn, Nguyễn Khoan, Ngô Nhật Khánh, Lý Khuê, Nguyễn Thủ Tiệp, Lã Đường, Nguyễn Siêu, Kiều Thuận, Phạm Bạch Hổ.

Đinh Bộ Lĩnh từ căn cứ Hoa Lư, liên kết với sứ quân Trần Lãm, dùng cả đánh lẫn dụ hàng, lần lượt dẹp yên các thế lực này. Năm 968, ông lên ngôi, lập nước Đại Cồ Việt.

Một số nhà nghiên cứu hiện đại lưu ý rằng con số "mười hai" có tính quy ước của sử cũ, và mốc thời gian các sứ quân nổi lên không hoàn toàn đồng thời; nhưng bức tranh chung về một thời kỳ phân liệt kéo dài vài năm là thống nhất.