Trang Vân Đồn (năm 1149)

Đại Việt sử ký toàn thư chép: mùa xuân, tháng Hai năm Kỷ Tỵ, Đại Định thứ mười (1149), thuyền buôn ba nước Trảo Oa (Java), Lộ Lạc (đến nay chưa xác định chắc là nước nào) và Xiêm La vào Hải Đông xin cư trú buôn bán. Triều đình bèn cho lập trang ở nơi hải đảo, gọi là Vân Đồn, để mua bán hàng hóa quý và dâng tiến sản vật địa phương.

Vân Đồn nằm trong quần đảo Bái Tử Long, nay thuộc tỉnh Quảng Ninh. Việc đặt bến ngoài đảo vừa mở cửa cho ngoại thương, vừa giữ thuyền buôn nước ngoài ở xa kinh đô, dễ kiểm soát. Hàng trao đổi gồm trầm hương, ngà voi, sừng tê, ngọc trai của Đại Việt với gốm sứ, tơ lụa, tiền đồng của Trung Hoa và hàng hóa các nước Đông Nam Á.

Các cuộc khảo cổ ở những bến cổ như Cái Làng, Cống Cái đã tìm thấy rất nhiều mảnh gốm Trung Hoa các đời Tống, Nguyên, Minh, Thanh, gốm Việt và cả gốm Nhật Bản, cho thấy thương cảng hoạt động suốt nhiều thế kỷ.

Đời Trần, Vân Đồn còn là nơi diễn ra trận đánh nổi tiếng năm 1288, khi Trần Khánh Dư phá đoàn thuyền lương của quân Nguyên do Trương Văn Hổ chỉ huy, góp phần vào chiến thắng Bạch Đằng.