Quang Trung đại phá quân Thanh (Tết Kỷ Dậu 1789)

Bối cảnh. Năm 1788, vua Lê Chiêu Thống bỏ chạy sang cầu cứu nhà Thanh. Vua Càn Long sai Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị đem quân sang, danh nghĩa "phù Lê". Cuối năm 1788, quân Thanh vào Thăng Long. Quân Tây Sơn ở Bắc Hà do Ngô Văn Sở chỉ huy, theo kế của Ngô Thì Nhậm, rút về giữ phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn. Quân số quân Thanh được các nguồn chép rất khác nhau, từ vài vạn tới hàng chục vạn.

Hành quân thần tốc. Ngày 25 tháng 11 năm Mậu Thân (22/12/1788), Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế ở Phú Xuân, hiệu Quang Trung, rồi lập tức tiến quân ra Bắc, dừng ở Nghệ An tuyển thêm quân, duyệt binh và hiệu dụ tướng sĩ. Theo Hoàng Lê nhất thống chí, đến Tam Điệp, vua cho quân ăn Tết trước vào ngày 30 tháng Chạp và hẹn mùng 7 vào Thăng Long mở tiệc lớn.

Các trận đánh. Đêm 30 Tết, quân Tây Sơn vượt sông Giản; đêm mùng 3 vây và hạ đồn Hà Hồi; sáng mùng 5 đánh đồn Ngọc Hồi — sử chép quân Tây Sơn dùng những bức ván ghép quấn rơm tẩm nước làm lá chắn tiến sát đồn. Cùng lúc, một cánh quân đánh vào đồn Khương Thượng (Đống Đa), tướng Thanh Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử. Tôn Sĩ Nghị hoảng sợ, theo lời Hoàng Lê nhất thống chí thì "ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc giáp", chạy qua cầu phao sông Nhị Hà; cầu đứt, rất nhiều quân Thanh chết đuối. Lê Chiêu Thống cũng chạy theo sang Trung Quốc.

Kết quả. Trưa mùng 5 Tết Kỷ Dậu (30/1/1789), vua Quang Trung vào Thăng Long — sớm hơn lời hẹn hai ngày. Ngay sau đó, ông chủ động cử sứ giả (với vai trò quan trọng của Ngô Thì Nhậm) sang giảng hòa; năm 1789 nhà Thanh phong ông làm An Nam quốc vương, mở ra thời kỳ hòa hiếu.

Hằng năm, ngày mùng 5 Tết, lễ hội Gò Đống Đa được tổ chức ở Hà Nội để tưởng nhớ chiến thắng này.