Cây đa — loài cây "đi bằng rễ"
Cây đa thuộc chi Sung (Ficus), họ Dâu tằm; thả rễ phụ từ cành xuống đất, rễ chạm đất thành trụ, khiến một cây có thể lan thành cả khu rừng nhỏ.
Cây đa mà người Việt quen gọi thường là loài Ficus benghalensis (đa Ấn Độ, banyan) và một số loài họ hàng trong chi Sung (Ficus), họ Dâu tằm (Moraceae).
Đặc điểm nổi bật nhất là rễ phụ (rễ khí sinh) mọc từ cành, thõng xuống. Khi chạm đất, rễ phụ cắm sâu và to dần thành những trụ chống như thân cây. Nhờ vậy, một cây đa có thể lan rộng rất xa. Cây đa lớn ở Vườn thực vật Acharya Jagadish Chandra Bose (Kolkata, Ấn Độ) có tán phủ khoảng 1,9 héc-ta với hàng nghìn rễ trụ, dù thân chính đã bị chặt bỏ năm 1925 vì nấm bệnh.
Quả đa là một dạng "quả sung" nhỏ, chín đỏ, là thức ăn ưa thích của nhiều loài chim. Chim ăn quả rồi thải hạt đi khắp nơi, nên đa thường mọc lên từ khe tường, nóc cổng, mái đình hay trên cây khác — rễ dần ôm trùm lấy vật chủ. Hoa đa nằm kín bên trong quả và chỉ được thụ phấn nhờ một nhóm ong tò vò chuyên biệt: một mối quan hệ cộng sinh đã kéo dài hàng chục triệu năm.
Một chi tiết nhỏ: ở vùng nhiệt đới, nhiều loài cây không tạo vòng gỗ hằng năm rõ ràng như cây xứ lạnh, nên "đếm vòng gỗ đoán tuổi" với cây đa thường không chính xác — tuổi cây đa cổ ở Việt Nam phần lớn được ước đoán qua sử liệu và lời kể.
- Wikipedia: Ficus benghalensis
- Wikipedia: Great Banyan
- Cook & Rasplus (2003), Mutualists with attitude: coevolving fig wasps and figs, Trends in Ecology & Evolution