Ba người một võng — cuộc hành quân thần tốc

Một trong những câu chuyện được kể nhiều nhất về chiến dịch năm Kỷ Dậu là cách quân Tây Sơn đi đường: cứ ba người một tốp, hai người khiêng võng, một người nằm trên võng ngủ, cứ thế thay phiên nhau, nhờ vậy cả đạo quân đi gần như không nghỉ mà vẫn giữ được sức.

Lưu ý: chi tiết "võng" này chủ yếu đến từ truyền thuyết dân gian và các sách kể chuyện lịch sử về sau; các bộ sử chính thức không chép cụ thể. Điều chắc chắn là cuộc hành quân rất nhanh: vua Quang Trung lên ngôi ở Phú Xuân ngày 25 tháng 11 Mậu Thân (22/12/1788), dọc đường còn dừng ở Nghệ An tuyển quân, duyệt binh, dừng ở Tam Điệp; vậy mà đến trưa mùng 5 Tết Kỷ Dậu (30/1/1789) đã vào tới Thăng Long — tổng cộng chỉ hơn một tháng cho quãng đường hàng trăm cây số, kèm mấy trận đánh lớn.

Hai chi tiết khác có trong Hoàng Lê nhất thống chí: quân được ăn Tết trước ở Tam Điệp, với lời hẹn mùng 7 vào Thăng Long mở tiệc; và trong trận Ngọc Hồi, quân Tây Sơn dùng những bức ván ghép quấn rơm tẩm nước làm khiên, mỗi bức một tốp lính khiêng, lưng giắt dao ngắn, có quân cầm binh khí theo sau.

Dù võng có thật hay không, câu chuyện "ba người một võng" vẫn sống mãi vì nó nói đúng tinh thần của đạo quân áo vải: đồng đội thay nhau gánh nhau mà đi.