Người Neanderthal

Tên gọi bắt nguồn từ thung lũng Neander gần Düsseldorf (Đức), nơi năm 1856 công nhân mỏ đá tìm thấy bộ xương trong hang Feldhofer; năm 1864, nhà địa chất William King đặt tên Homo neanderthalensis. Thật ra trước đó đã có những hóa thạch Neanderthal được tìm thấy mà chưa ai nhận ra, như hộp sọ một đứa trẻ ở Engis (Bỉ, 1829) và hộp sọ ở mỏ đá Forbes, Gibraltar (1848).

Người Neanderthal thấp và đậm hơn người hiện đại, ngực rộng, xương chân tay to, xương mày nhô — thích nghi với khí hậu lạnh. Thể tích não trung bình khoảng 1.500 cm³, ngang hoặc hơi lớn hơn người hiện đại. Họ chế tác công cụ đá kiểu Mousterian, dùng lửa, săn thú lớn, ăn cả hải sản và chim; có bằng chứng họ chăm sóc người bị thương, tật nguyền, và chôn người chết (dù mức độ "nghi lễ" còn tranh luận).

Họ biến mất khỏi châu Âu khoảng 41.000 – 39.000 năm trước (Higham và cộng sự, Nature, 2014), sau vài nghìn năm sống chồng lấn với người tinh khôn Homo sapiens. Nguyên nhân còn tranh cãi: cạnh tranh với người hiện đại, biến động khí hậu, quần thể quá nhỏ và phân tán, hoặc hòa lẫn vào quần thể người mới — có lẽ là tổng hợp nhiều yếu tố.