Hang Gorham, Gibraltar
Một hang đá vôi trên vách đông của mỏm Gibraltar, nhìn ra Địa Trung Hải — một trong những nơi trú ẩn cuối cùng được biết của người Neanderthal, có hình khắc chéo nổi tiếng.
Hang mang tên đại úy A. Gorham, người vào hang năm 1907. Các cuộc khai quật từ thập niên 1950 đến nay cho thấy người Neanderthal đã nhiều lần sống ở đây trong một khoảng thời gian rất dài. Họ ăn trai ốc, cá, hải cẩu, cá heo, chim (trong đó có bồ câu đá), thú rừng. Vào thời băng hà, mực nước biển thấp hơn nay hàng chục mét, nên trước cửa hang là một đồng bằng ven biển rộng nhiều cây số.
Năm 2006, nhóm của Clive Finlayson công bố trên Nature rằng người Neanderthal có thể đã còn sống ở hang Gorham tới khoảng 28.000 năm trước — muộn hơn mọi nơi khác. Kết luận này bị nhiều nhà khoa học nghi ngờ vì vấn đề định tuổi carbon phóng xạ, và vẫn đang tranh luận.
Năm 2012, các nhà khảo cổ phát hiện ở góc trong hang một hình khắc gồm nhiều đường chéo nhau, khắc sâu và có chủ đích. Công bố năm 2014 (Rodríguez-Vidal và cộng sự, PNAS) cho biết lớp trầm tích phủ lên hình khắc có tuổi hơn 39.000 năm, nên tác giả gần như chắc chắn là người Neanderthal. Báo chí gọi vui đó là "hashtag của người Neanderthal".
Năm 2016, Quần thể hang Gorham được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.
- Finlayson và cộng sự (2006), Nature
- Rodríguez-Vidal và cộng sự (2014), PNAS
- UNESCO: Gorham's Cave Complex