Bọ ba thùy (Trilobita)

Bọ ba thùy xuất hiện trong hóa thạch khoảng 521 triệu năm trước (kỷ Cambri) và biến mất trong cuộc đại tuyệt chủng cuối kỷ Permi, khoảng 252 triệu năm trước — tồn tại gần 270 triệu năm. Hơn 20.000 loài đã được mô tả, cỡ từ chưa tới một milimét đến hơn 70 cm (loài Isotelus rex).

Tên gọi "ba thùy" chỉ ba phần chạy dọc cơ thể: thùy trục ở giữa và hai thùy bên — chứ không phải đầu, ngực, đuôi (dù cơ thể chúng cũng chia ba phần như thế theo chiều ngang).

Như mọi chân khớp, bọ ba thùy lột xác để lớn; rất nhiều hóa thạch thật ra là vỏ lột bỏ lại. Nhiều loài có thể cuộn tròn để bảo vệ phần bụng mềm, như con cuốn chiếu hay con "bọ ba lô" ngày nay; khả năng cuộn kín hoàn hảo phát triển mạnh ở các loài về sau.

Hóa thạch bọ ba thùy mang vết thương đã lành khá phổ biến. Nhà cổ sinh vật học Loren Babcock (thập niên 1990) ghi nhận ở các mẫu kỷ Cambri, phần lớn vết thương nằm ở bên phải cơ thể — gợi ý về hành vi của kẻ săn mồi hoặc của chính con mồi; nguyên nhân còn được bàn luận.