Bùng nổ kỷ Cambri và thuyết "công tắc ánh sáng"

Kỷ Cambri bắt đầu khoảng 538,8 triệu năm trước. Trong vài chục triệu năm đầu, hóa thạch cho thấy sự xuất hiện dồn dập của gần như mọi ngành động vật lớn ngày nay: chân khớp, thân mềm, da gai, cả tổ tiên của động vật có dây sống. Sự kiện này gọi là Bùng nổ kỷ Cambri. Chính Darwin, trong Nguồn gốc các loài (1859), đã thừa nhận đây là một khó khăn cho thuyết của ông.

Những "cửa sổ" nổi tiếng nhất nhìn vào thời kỳ này là các tầng đá bảo tồn cả phần mềm: đá phiến Burgess ở Canada (khoảng 508 triệu năm, Charles Walcott phát hiện năm 1909) và quần thể Trừng Giang ở Vân Nam, Trung Quốc (khoảng 518 triệu năm, phát hiện năm 1984).

Nguyên nhân còn tranh luận: ô-xi trong biển tăng, các gen điều khiển phát triển cơ thể, cuộc chạy đua giữa kẻ săn và con mồi… Năm 2003, nhà động vật học Andrew Parker đưa ra thuyết công tắc ánh sáng (sách In the Blink of an Eye): sự ra đời của mắt khiến việc săn mồi bằng thị giác trở nên khả thi, kéo theo cuộc chạy đua về vỏ cứng, gai, ngụy trang và tốc độ. Đây là một giả thuyết hấp dẫn nhưng chưa được xem là lời giải duy nhất.