Hạng Vũ — Tây Sở Bá Vương
Danh tướng nước Sở, người đánh đổ nhà Tần rồi thua Lưu Bang trong cuộc Hán Sở tranh hùng; tự vẫn bên sông Ô Giang năm 202 TCN.
Hạng Vũ tên là Tịch, tự là Vũ, người đất Hạ Tương, cháu của danh tướng nước Sở Hạng Yên. Sử ký tả ông cao hơn tám thước, sức nhấc nổi vạc đồng, tài khí hơn người.
Năm 209 TCN, khi thiên hạ nổi dậy chống Tần, ông cùng chú là Hạng Lương khởi binh ở Cối Kê (vùng Giang Đông) với tám nghìn quân. Trận Cự Lộc (207 TCN), ông cho đập nồi, đắm thuyền ("phá phủ trầm chu"), quân chỉ mang lương ba ngày, quyết tử mà đánh tan chủ lực Tần. Vào Hàm Dương, ông giết Tần vương Tử Anh, đốt cung thất nhà Tần, rồi chia đất phong vương cho các tướng, tự xưng Tây Sở Bá Vương (206 TCN).
Sau đó là bốn năm Hán Sở tranh hùng với Lưu Bang. Hạng Vũ thắng nhiều trận nhưng mất dần lòng người và chư hầu. Năm 202 TCN ông bị vây ở Cai Hạ, phá vây chạy đến bờ Ô Giang thì tự vẫn, năm ấy khoảng 31 tuổi. Lưu Bang lên ngôi, lập nhà Hán.
Tư Mã Thiên xếp ông vào phần bản kỷ — vốn dành cho bậc đế vương — dù ông chưa từng làm hoàng đế. Lời bình trong Sử ký vừa khâm phục vừa trách: ông đến chết vẫn đổ cho trời, không nhận lỗi mình.
"Sinh đương tác nhân kiệt, tử diệc vi quỷ hùng. Chí kim tư Hạng Vũ, bất khẳng quá Giang Đông." (Sống làm người hào kiệt, chết cũng làm quỷ anh hùng. Đến nay còn nhớ Hạng Vũ, không chịu qua Giang Đông.) — Lý Thanh Chiếu, Hạ nhật tuyệt cú
- Tư Mã Thiên, Sử ký — Hạng Vũ bản kỷ
- Wikipedia: Hạng Vũ