Gác Quan Âm trong Truyện Kiều

Sau những ngày bị bắt làm con ở với tên Hoa Nô, bị bắt hầu rượu, gảy đàn trước mặt Thúc Sinh, Thúy Kiều xin Hoạn Thư cho ra gác Quan Âm trong vườn nhà để chép kinh, sống như người tu hành. Hoạn Thư đồng ý, và Nguyễn Du tả nơi ấy bằng câu "Có cây trăm thước, có hoa bốn mùa".

Tại đây Thúc Sinh lén đến gặp Kiều, hai người than khóc với nhau. Hoạn Thư đến sau, đứng nghe trộm, rồi bước vào nói cười như không, khiến Kiều hiểu rằng mình không thể ở lại. Kiều bèn lấy chuông vàng khánh bạc trên gác mà trốn đi, tìm đến nương nhờ sư Giác Duyên ở chùa Chiêu Ẩn, từ đó lại tiếp tục bị lừa bán.

Về sau, khi bị đưa ra xử, Hoạn Thư dùng chính hai việc này để biện hộ: nàng đã cho Kiều ra gác viết kinh, và khi Kiều trốn đi thì nàng không cho người đuổi theo ("Nghĩ cho khi gác viết kinh, / Với khi khỏi cửa dứt tình chẳng theo"). Nhiều nhà bình Kiều cho rằng đó là bằng chứng Hoạn Thư ác mà vẫn có chừng mực, có tính toán, và đó là điều làm nhân vật này đáng sợ hơn những kẻ ác thô bạo như Tú Bà hay Sở Khanh.

Các phương án khác của Hoạn Thư trong kiếp này (đuổi theo, làm đơn tố cáo, thả Kiều đi), cũng như nhân vật thị tì A Liên và việc nàng mở cửa cho Kiều trốn, là hư cấu của trò chơi; trong nguyên tác Kiều tự trốn đi một mình.