Hoạn Thư — "ghen như Hoạn Thư"

Hoạn Thư là con gái quan Lại bộ thượng thư họ Hoạn, vợ cả của Thúc Sinh. Khi biết chồng lấy Kiều làm lẽ ở Lâm Tri mà giấu mình, nàng không làm ầm lên mà bày một kế "ghen" độc đáo: sai người bắt cóc Kiều, đốt nhà, đặt xác người khác để tạo cảnh Kiều đã chết, rồi đưa Kiều về làm con ở tên Hoa Nô, bắt hầu rượu, gảy đàn ngay trước mặt chồng.

Nguyễn Du tả nàng bằng hai câu đã thành kinh điển:

Bề ngoài thơn thớt nói cười,Mà trong nham hiểm giết người không dao.

Nhưng Hoạn Thư không phải nhân vật một chiều. Khi Kiều báo oán, Hoạn Thư bình tĩnh tự bào chữa: ghen tuông là chuyện thường tình của đàn bà; nàng từng cho Kiều ra Quan Âm các chép kinh, từng không đuổi theo khi Kiều trốn; và "Chồng chung chưa dễ ai chiều cho ai". Lời lẽ khôn ngoan đến mức Kiều phải tha.

Từ đó, tiếng Việt có thành ngữ "ghen như Hoạn Thư" để chỉ kiểu ghen sâu sắc, lạnh lùng và đáng sợ. Các nhà nghiên cứu hiện đại cũng nhìn Hoạn Thư như nạn nhân của chế độ đa thê: một người vợ bị chồng dối gạt, dùng trí khôn để giữ lấy gia đình theo cách duy nhất xã hội cho phép.

Lưu ý: Hoạn Thư, Thúc Sinh và Kiều là nhân vật hư cấu, có gốc từ tiểu thuyết Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân.