Nguyễn Du (1766–1820)

Nguyễn Du, tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên, sinh năm 1766 tại Thăng Long, quê gốc làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh). Ông xuất thân trong một đại gia tộc khoa bảng: cha là Nguyễn Nghiễm, từng làm Tể tướng dưới triều Lê – Trịnh.

Tuổi trẻ của ông trải qua những biến động dữ dội: chúa Trịnh suy, Tây Sơn ra Bắc, nhà Lê mất. Ông có thời gian sống lưu lạc, rồi về quê ở Tiên Điền. Năm 1802, nhà Nguyễn lập nên, ông ra làm quan dưới triều Gia Long, từng giữ chức Cần Chánh điện học sĩ, và được cử làm chánh sứ sang nhà Thanh (1813–1814). Năm 1820, khi chuẩn bị đi sứ lần nữa, ông mất tại Huế.

Ngoài Truyện Kiều, ông để lại ba tập thơ chữ Hán: Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục, và bài Văn tế thập loại chúng sinh (Văn chiêu hồn) bằng chữ Nôm — một tác phẩm thương xót mọi kiếp người bất hạnh.

Trong bài Độc Tiểu Thanh ký, ông tự hỏi: "Bất tri tam bách dư niên hậu, / Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như" — Chẳng biết ba trăm năm sau, thiên hạ ai người khóc Tố Như? Hai trăm năm sau, cả một dân tộc vẫn đọc ông.

Năm 1965, nhân 200 năm năm sinh, Nguyễn Du được Hội đồng Hòa bình Thế giới vinh danh là danh nhân văn hóa; năm 2015, kỷ niệm 250 năm năm sinh của ông được UNESCO đưa vào danh sách các sự kiện kỷ niệm.