Kỷ Devon — "thời đại của cá"

Kỷ Devon được đặt theo tên hạt Devon (Anh), nơi đá của thời này được nghiên cứu sớm. Đây là "thời đại của cá": cá hàm, cá mập sơ khai, cá vây thùy, cá vây tia và nhóm cá da phiến (placoderm) — những con cá bọc giáp xương ở đầu và ngực — đều phát triển rực rỡ.

Nổi tiếng nhất trong nhóm cá da phiến là Dunkleosteus, sống cuối kỷ Devon (khoảng 382 – 358 triệu năm trước). Thay cho răng, nó có những tấm xương hàm sắc như lưỡi kéo, tự mài sắc khi cắn. Các ước tính cũ cho rằng nó dài tới 6 mét hoặc hơn; một nghiên cứu năm 2023 hạ xuống khoảng 3,4 mét nhưng thân hình chắc nịch. Hóa thạch Dunkleosteus được tìm thấy ở Bắc Mỹ, Bắc Phi, châu Âu.

Trên cạn, thực vật lần đầu tiên mọc thành rừng: những cây như Archaeopteris cao hàng chục mét, có thân gỗ thật sự. Rễ cây phá đá, tạo nên đất, làm thay đổi cả khí hậu và hóa học đại dương. Trên mặt đất đã có các loài chân khớp như rết, nhện sơ khai, bọ — nguồn thức ăn chờ sẵn cho những kẻ dám lên bờ.

Cuối kỷ Devon xảy ra một trong năm đại tuyệt chủng lớn nhất lịch sử Trái Đất, gồm nhiều đợt (đáng kể là sự kiện Kellwasser khoảng 372 triệu năm trước và Hangenberg khoảng 359 triệu năm trước). Cá da phiến biến mất hoàn toàn. Còn hậu duệ của cá vây thùy — những con vật bốn chân — thì sống sót, và tiếp tục hành trình lên cạn.