Chămpa và kinh thành Vijaya
Chămpa là vương quốc của người Chăm ở miền Trung Việt Nam ngày nay, với nền văn hóa chịu ảnh hưởng Ấn Độ; Vijaya (Đồ Bàn, vùng Bình Định xưa) là kinh đô vào thời Huyền Trân.
Chămpa hình thành từ khoảng cuối thế kỷ II (sử Trung Hoa gọi là Lâm Ấp) và tồn tại hơn một nghìn năm dọc dải đất miền Trung. Người Chăm có một nền văn minh biển: buôn bán đường biển, trồng lúa, làm gốm, và xây những tháp gạch (kalan) nổi tiếng — gạch xếp khít đến mức tới nay giới nghiên cứu vẫn còn bàn cãi về kỹ thuật kết dính.
Tôn giáo của triều đình Chămpa chủ yếu là Ấn Độ giáo (đặc biệt thờ thần Shiva), bên cạnh Phật giáo; về sau một bộ phận người Chăm theo Hồi giáo.
Thế kỷ XIV, kinh đô Chămpa là Vijaya (sử Việt gọi là thành Đồ Bàn / Chà Bàn). Vua Jaya Simhavarman III (Chế Mân), khi còn là hoàng tử, từng lãnh đạo cuộc chống quân Nguyên xâm lược Chămpa (1282–1285); nhóm tháp Po Klong Garai được cho là dựng dưới thời ông.
Ngày nay người Chăm vẫn là một cộng đồng dân tộc ở Việt Nam, giữ lễ hội Katê, chữ Chăm cổ, nghề gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Khu đền tháp Mỹ Sơn được UNESCO công nhận Di sản Thế giới năm 1999.
- Georges Maspero, Le Royaume de Champa (1928)
- Wikipedia: Champa; Vijaya (Champa)