Lê Ngọc Hân (1770–1799)

Lê Ngọc Hân sinh năm 1770, là con gái vua Lê Hiển Tông; mẹ là một bà chiêu nghi họ Nguyễn, quê làng Phù Ninh (Kinh Bắc, nay thuộc Bắc Ninh). Bà nổi tiếng thông minh, giỏi văn thơ.

Năm 1786, sau khi Nguyễn Huệ ra Bắc "phù Lê diệt Trịnh", vua Lê Hiển Tông gả công chúa Ngọc Hân (16 tuổi) cho ông. Bà theo chồng vào Phú Xuân. Khi Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế (1788, niên hiệu Quang Trung), bà được phong Bắc cung Hoàng hậu. Hai người có hai con: công chúa Nguyễn Thị Ngọc Bảo và hoàng tử Nguyễn Quang Đức.

Sau khi vua Quang Trung mất (1792), bà viết Ai tư vãn và một bài văn tế khóc chồng. Bà mất năm 1799, khi mới khoảng 29 tuổi — trước khi nhà Tây Sơn sụp đổ (1801–1802).

Về số phận hai người con, sử liệu không thống nhất; nhiều tài liệu cho biết cả hai đều mất sớm sau khi nhà Nguyễn thắng thế. Ở quê ngoại Phù Ninh, dân làng lập đền thờ bà và hai con. Nhân vật Thị Lài, u Sáu, Đội Hòa, viên thư lại họ Đoàn trong kiếp này là hư cấu.