Nam quốc sơn hà

Bài thơ tứ tuyệt khẳng định chủ quyền nước Nam, tương truyền vang lên từ đền thờ thần sông — tác giả và thời điểm ra đời đến nay vẫn còn tranh luận.

Bản phổ biến nhất (chữ Hán: 南國山河南帝居 / 截然定分在天書 / 如何逆虜來侵犯 / 汝等行看取敗虛):

Nam quốc sơn hà Nam đế cư,Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm?Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư!

Dịch nghĩa: Núi sông nước Nam thì vua Nam ở; điều ấy đã được định rõ ràng ở sách trời. Cớ sao lũ giặc nghịch lại sang xâm phạm? Chúng bay rồi sẽ thấy mình chuốc lấy thất bại.

Nguồn gốc. Các văn bản sớm ghi bài thơ (như Việt điện u linh tập thế kỷ XIV và Lĩnh Nam chích quái) đều gắn nó với thần Trương Hống – Trương Hát, kể rằng tiếng thần ngâm thơ vang lên giúp quân ta chống giặc phương Bắc. Có dị bản gắn sự việc với cuộc kháng Tống của Lê Hoàn (981), có dị bản gắn với Lý Thường Kiệt và phòng tuyến sông Như Nguyệt (1076–1077). Một cách giải thích phổ biến cho rằng Lý Thường Kiệt đã cho người ngâm bài thơ trong đền thờ thần để khích lệ quân sĩ và uy hiếp tinh thần quân Tống.

Tác giả. Truyền thống thường ghi là Lý Thường Kiệt, nhưng nhiều nhà nghiên cứu cho rằng không có chứng cứ chắc chắn; bài thơ nên được xem là khuyết danh hoặc "thơ thần". Bài thơ cũng có nhiều dị bản khác nhau về câu chữ.

Ý nghĩa. Bài thơ khẳng định nước Nam có lãnh thổ riêng, có "Nam đế" ngang hàng với hoàng đế phương Bắc, và chủ quyền ấy là lẽ trời. Nhiều sách hiện đại gọi đây là "bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên" của Việt Nam — đó là cách đánh giá của người đời sau, không phải tên gọi gốc.

Đọc thêm