Ca trù (hát ả đào)

Ca trù, còn gọi là hát ả đào, hát nhà tơ, hát cô đầu, là loại hình nghệ thuật kết hợp thơ ca và âm nhạc, thịnh ở miền Bắc từ thời Lê. Một chầu hát cơ bản có ba thành phần:

Đào nương (ả đào) — người hát, đồng thời gõ phách (thanh tre gõ bằng hai dùi) để giữ nhịp. Kỹ thuật hát có những ngón khó như "nảy hạt", giọng "rền", hơi "ém".
Kép đàn — người đánh đàn đáy, cây đàn cần dài, ba dây, hộp đàn không có đáy (nên gọi là "đáy").
Quan viên — người sành nghe, cầm trống chầu để khen chê.

Ca trù có nhiều không gian: hát cửa đình (hát thờ thần trong lễ hội làng), hát cửa quyền (trong cung, phủ chúa), hát chơi (ở nhà hát, cho quan viên thưởng thức). Thể thơ gắn với ca trù nhất là hát nói.

Đầu thế kỷ XX, ca trù biến tướng thành "hát cô đầu" ở các phố như Khâm Thiên, rồi gần như mai một. Năm 2009, UNESCO ghi danh ca trù vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.