Hồ Quý Ly
Quyền thần cuối đời Trần, lập ra nhà Hồ năm 1400; nổi tiếng với hàng loạt cải cách táo bạo — tiền giấy, hạn điền, hạn nô, dời đô vào Tây Đô.
Hồ Quý Ly vốn gốc họ Hồ; tổ tiên bốn đời của ông được một người họ Lê nhận làm con nuôi nên đổi theo họ Lê — vì thế ông mang tên Lê Quý Ly cho tới năm 1400. Ông là ngoại thích nhà Trần: hai người cô là phi tần của vua Trần Minh Tông. Được Thượng hoàng Trần Nghệ Tông tin dùng, ông từng bước nắm toàn bộ quyền lực.
Ông tiến hành nhiều cải cách: phát hành tiền giấy (1396), hạn chế ruộng tư (hạn điền) và số nô tỳ (hạn nô), cải cách thi cử, đề cao chữ Nôm, xây thành Tây Đô (thành nhà Hồ ở Thanh Hóa, 1397 — nay là Di sản Thế giới). Năm 1400, ông phế vua Trần Thiếu Đế, lập ra nhà Hồ, đặt quốc hiệu Đại Ngu, rồi nhường ngôi cho con là Hồ Hán Thương, làm Thái thượng hoàng.
Năm 1406, nhà Minh lấy cớ "phù Trần diệt Hồ" đem quân xâm lược. Nhà Hồ thất bại nhanh chóng; năm 1407 Hồ Quý Ly cùng các con bị bắt giải về Trung Quốc. Câu nói của Hồ Nguyên Trừng — con trưởng của ông — "Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo" thường được nhắc như bài học về những cải cách đi trước lòng người.
Giới sử học có nhiều đánh giá khác nhau về Hồ Quý Ly: người coi là nhà cải cách có tầm nhìn, người phê phán là kẻ cướp ngôi, cải cách vội vàng và hà khắc.
"Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo." — Hồ Nguyên Trừng (theo Đại Việt sử ký toàn thư)
- Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, Trần Thuận Tông – nhà Hồ
- Wikipedia: Hồ Quý Ly