Lanista, ông chủ của những người đấu kiếm

Ở La Mã cổ đại, đấu sĩ giác đấu (gladiator) phần lớn là nô lệ, tù binh hoặc tội phạm, cũng có những người tự do tự nguyện bán mình vào nghề vì tiền hay vì danh. Họ được nuôi và luyện trong các trại gọi là ludus, mà chủ trại gọi là lanista. Lanista mua người, luyện võ, rồi cho những người tổ chức lễ hội (editor) thuê hoặc mua lại.

Lanista thuộc hạng người bị xem là ô nhục (infamis) trong luật La Mã, bị xếp cùng hạng với chủ nhà chứa hay diễn viên, mất nhiều quyền công dân, dù có thể rất giàu.

Luật gia Gaius (thế kỷ II) trong sách Institutiones còn chép một ví dụ về loại giao kèo cho thuê đấu sĩ: mỗi người ra về lành lặn thì chủ được 20 denarius "tiền mồ hôi", còn mỗi người bị giết hoặc tàn phế thì được 1.000 denarius. Chính kiểu giao kèo ấy khiến người tổ chức có lý do để tiết kiệm mạng đấu sĩ, và cũng khiến chủ trại có một sự cám dỗ đáng sợ.

Trái với hình dung phổ biến, các nghiên cứu khảo cổ (như nghĩa địa đấu sĩ ở Ephesus) cho thấy không phải trận nào cũng đánh đến chết; đấu sĩ thua có thể giơ một ngón tay xin tha (missio), và người tổ chức thường chiều theo ý đám đông. Ý nghĩa chính xác của cử chỉ ngón tay cái (pollice verso) vẫn còn tranh luận.