Đại dịch tả năm 1820

Bệnh tả do vi khuẩn Vibrio cholerae gây ra, lây qua nước và thức ăn nhiễm bẩn, khiến người bệnh nôn mửa, tiêu chảy dữ dội và mất nước rất nhanh; người khỏe mạnh có thể chết chỉ trong vòng một ngày nếu không được bù nước. Đại dịch tả đầu tiên trên thế giới bùng phát từ vùng châu thổ sông Hằng (Ấn Độ) năm 1817 rồi lan theo đường buôn bán sang Đông Nam Á.

Ở nước ta, dịch bùng lên năm 1820, khi vua Minh Mạng vừa lên ngôi. Các nhà nghiên cứu cho rằng dịch từ Xiêm vào qua vùng Hà Tiên rồi lan ra khắp các trấn. Theo con số chính thức của triều Nguyễn, hơn hai mươi vạn người chết; con số này chủ yếu tính theo sổ đinh (đàn ông đóng thuế) nên số người chết thực tế có thể còn cao hơn nhiều. Triều đình cho lập đàn cầu đảo, phát thuốc, cấp tiền tuất, miễn giảm thuế cho các nơi bị nặng.

Người xưa chưa biết đến vi khuẩn, nên thường cho rằng dịch do khí độc hoặc tà ma gây ra. Những người phải khiêng và chôn xác chết dịch, uống nước giếng, nước sông quanh vùng có dịch, là những người có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất.