Vở chèo Quan Âm Thị Kính và lớp "Xén râu"
Một trong những vở chèo cổ nổi tiếng nhất, kể chuyện Thị Kính bị chồng nghi định giết mình chỉ vì cầm dao xén một sợi râu mọc ngược, rồi chịu oan đến cuối đời và hóa thành Phật Bà Quan Âm.
Quan Âm Thị Kính là vở chèo cổ dựa theo truyện thơ Nôm cùng tên, không rõ tác giả, thường được xếp vào khoảng thế kỷ XVIII–XIX. Truyện có gốc từ những tích về Bồ Tát Quan Âm được Việt hóa, và gắn với tín ngưỡng thờ Quan Âm Nam Hải ở nhiều chùa miền Bắc.
Lớp "Xén râu" (còn gọi là lớp "Thị Kính xén râu chồng") là một trong những lớp diễn quen thuộc nhất: đêm khuya Thiện Sĩ ngủ gục bên án sách, Thị Kính ngồi khâu bên cạnh thấy dưới cằm chồng có một sợi râu mọc ngược, sợ là điềm xấu nên cầm dao định xén đi. Thiện Sĩ giật mình tỉnh dậy, tưởng vợ định giết mình, kêu ầm lên, và nhà chồng đuổi Thị Kính về nhà mẹ đẻ.
Sau đó Thị Kính giả trai vào chùa tu, lấy hiệu Kính Tâm, lại bị Thị Mầu, cô gái lẳng lơ, đổ cho tội làm mình có mang. Kính Tâm im lặng chịu oan, nuôi đứa trẻ, đến khi chết người ta mới biết là gái, và nàng được thành Phật Bà Quan Âm. Câu "oan Thị Kính" đi vào tiếng Việt để chỉ nỗi oan không thể giãi bày.
Vai Thị Kính là vai đào thương tiêu biểu, còn vai Thị Mầu là vai đào lệch nổi tiếng nhất của chèo. Kiếp trong gương mượn lớp "Xén râu" vì nó kể đúng điều trớ trêu của những người thương nhau mà nghi nhau: một con dao kề cằm, người cầm thì sợ lỡ tay, người nằm thì tưởng mình sắp bị giết.
- Truyện thơ Nôm *Quan Âm Thị Kính*
- Trần Việt Ngữ, *Về nghệ thuật chèo*
- Wikipedia: Quan Âm Thị Kính