Araki Sōtarō và công nữ Ngọc Khoa
Thương nhân Nhật ở Nagasaki, buôn bán với Đàng Trong bằng thuyền Châu ấn, được chúa Nguyễn gả một người con gái trong họ — người Nhật gọi bà là Anio.
Araki Sōtarō (荒木宗太郎, mất năm 1636) là thương nhân ở Nagasaki, đi buôn bằng thuyền Châu ấn (朱印船 — thuyền mang giấy phép đóng dấu son của Mạc phủ Tokugawa) tới các cảng Đông Nam Á, nhất là Hội An ở Đàng Trong.
Theo sử liệu Nhật và tư liệu dòng họ Araki, khoảng năm 1619 chúa Nguyễn Phúc Nguyên (chúa Sãi) gả cho ông một người con gái trong họ chúa và ban cho ông họ Nguyễn — tên Việt thường được nhắc là Nguyễn Đại Lương. Sách Việt gọi bà là công nữ Ngọc Khoa; tư liệu Nhật ghi tên bà là Wakaku (王加久), cũng có tài liệu Việt chép là Vương Thị Khánh. Bà là con ruột chúa hay người trong họ, sử chưa thống nhất.
Năm 1620 hai người về Nagasaki. Người Nagasaki gọi bà là Anio (アニオー) — một giả thuyết phổ biến cho rằng tên này bắt nguồn từ tiếng gọi "anh ơi" của bà với chồng, nhưng đó chỉ là cách giải thích dân gian. Bà mất năm 1645, mộ ở chùa Daion-ji (Nagasaki). Tương truyền chiếc gương bà mang từ quê nhà sang vẫn được con cháu họ Araki gìn giữ.
Câu chuyện của họ là một trong những dấu ấn đẹp nhất của giao thương Việt – Nhật thế kỷ XVII, trước khi Nhật Bản đóng cửa (sakoku).
- Wikipedia: Araki Sōtarō
- Tư liệu lễ hội Nagasaki Kunchi
- Nghiên cứu về phố Nhật Hội An (Chen Ching-ho, Kikuchi Seiichi)