Nguyễn Quỳnh — "Trạng Quỳnh"

Nguyễn Quỳnh (1677–1748) quê làng Bột Thượng, huyện Hoằng Hóa, trấn Thanh Hóa. Ông đỗ Hương cống (thi Hương) — nhiều tài liệu chép là đỗ đầu — nhưng thi Hội không đỗ, chỉ làm những chức quan nhỏ và dạy học. Ông chưa từng đỗ Trạng nguyên; chữ "Trạng" là dân gian tôn tặng vì tài ứng đối, như cách gọi "Trạng Lợn", "Trạng Ăn".

Ông sống vào thời Lê trung hưng, khi vua Lê chỉ còn danh nghĩa, quyền bính nằm trong tay chúa Trịnh. Từ con người thật ấy, dân gian dựng nên nhân vật Trạng Quỳnh — người dân thường thông minh, ngông nghênh, dùng mẹo vặt và chữ nghĩa để chế giễu vua chúa, quan lại, sứ giả phương Bắc. Đa số truyện là sáng tác dân gian, không phải sử liệu; các truyện thường không nói rõ là chúa Trịnh nào.

Truyền thuyết còn kể Quỳnh bị chúa đầu độc chết — đây cũng là chuyện dân gian, chưa có sử liệu xác thực.