Huyền Trang và cuộc Tây hành
Nhà sư đời Đường vượt biên trái phép sang Ấn Độ cầu pháp, mười sáu năm sau trở về với hơn 600 bộ kinh — nguyên mẫu của Đường Tăng trong Tây Du Ký.
Huyền Trang (玄奘, 602–664), tục danh Trần Vĩ, người Lạc Châu (Hà Nam). Bất mãn vì kinh điển Phật giáo dịch ở Trung Hoa còn sai lệch, mâu thuẫn, ông quyết sang Thiên Trúc (Ấn Độ) tìm nguyên bản.
Năm 629 (Trinh Quán thứ 3; một số học giả cho là 627), ông rời Trường An. Triều Đường khi ấy cấm dân ra khỏi biên giới, nên ông đi trái lệnh, bị truy bắt, phải lén vượt qua các phong hỏa đài. Qua sa mạc Mạc Hạ Diên, tới Y Ngô (Hami), Cao Xương (Turpan), vượt Thiên Sơn, đi qua Trung Á, đến Ấn Độ, học nhiều năm tại Nalanda với cao tăng Giới Hiền (Śīlabhadra).
Năm 645 ông về Trường An, mang theo 657 bộ kinh, được vua Đường Thái Tông đón tiếp. Ông dành phần đời còn lại dịch kinh (khoảng 75 bộ, hơn 1.300 quyển), trong đó có bản dịch Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh phổ biến nhất ở Đông Á — bài kinh mà theo tiểu sử, ông đã tụng giữa sa mạc. Ông cũng thuật lại cho đệ tử Biện Cơ soạn Đại Đường Tây Vực ký (646), tư liệu quý về Trung Á và Ấn Độ thế kỷ VII.
"Thà đi về tây mà chết, chứ quyết không về đông mà sống." — lời Huyền Trang trong sa mạc, theo Đại Từ Ân Tự Tam Tạng Pháp sư truyện
- Đại Từ Ân Tự Tam Tạng Pháp sư truyện (Huệ Lập, Ngạn Tông)
- Đại Đường Tây Vực ký
- Wikipedia: Huyền Trang