Nguyễn Thị Lộ

Nguyễn Thị Lộ là vợ lẽ của Nguyễn Trãi, nổi tiếng giỏi văn chương. Dưới triều Lê Thái Tông, bà được giữ chức Lễ nghi học sĩ, dạy dỗ cung nhân trong cung — một trường hợp hiếm hoi phụ nữ giữ chức quan văn thời phong kiến Việt Nam.

Dân gian truyền rằng bà xuất thân nghèo, đi bán chiếu, và gặp Nguyễn Trãi qua mấy câu thơ đối đáp. Theo một dị bản, Nguyễn Trãi hỏi:

Ả ở đâu mà bán chiếu gon?Chẳng hay chiếu ấy hết hay còn?Xuân xanh chừng độ bao nhiêu tuổi?Đã có chồng chưa, được mấy con?

Và bà đáp:

Tôi ở Tây Hồ bán chiếu gon,Nỗi chi ông hỏi hết hay còn?Xuân xanh chừng độ trăng tròn lẻ,Chồng còn chưa có, có chi con!

Đây là giai thoại dân gian, có nhiều dị bản, không phải sử liệu.

Năm 1442, sau cái chết đột ngột của vua ở Lệ Chi Viên, bà bị khép tội giết vua và bị xử tử cùng gia tộc Nguyễn Trãi. Sử học hiện đại nhìn chung coi bà là nạn nhân của một vụ án oan. Truyền thuyết "rắn báo oán" về sau gán cho bà thân phận rắn tinh — một sự bôi nhọ không có căn cứ.