Nguyễn Trãi
Nhà chính trị, quân sự, nhà văn, nhà thơ lớn; mưu sĩ của khởi nghĩa Lam Sơn, tác giả Bình Ngô đại cáo và Quốc âm thi tập; chết oan trong vụ án Lệ Chi Viên.
Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai, gốc ở Chi Ngại (Chí Linh, Hải Dương), sau dời về Nhị Khê (Thường Tín, Hà Nội). Cha là Nguyễn Phi Khanh, mẹ là Trần Thị Thái, con gái quan Tư đồ Trần Nguyên Đán.
Năm 1400, ông đỗ Thái học sinh dưới triều Hồ. Năm 1407, nhà Minh xâm lược, cha ông bị bắt đưa sang Trung Quốc. Tương truyền ông theo tiễn cha đến ải Nam Quan và được cha khuyên quay về lo rửa nhục nước, trả thù nhà.
Ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi, dâng Bình Ngô sách, trở thành mưu sĩ hàng đầu với chủ trương "đánh vào lòng người"; nhiều thư từ ông thảo để dụ hàng tướng Minh được tập hợp trong Quân trung từ mệnh tập. Năm 1428, ông thay Lê Lợi viết Bình Ngô đại cáo, tuyên bố nền độc lập sau mười năm kháng chiến.
Sau khi đất nước độc lập, ông làm quan nhưng nhiều lần bị nghi kỵ, từng bị hạ ngục một thời gian (1429). Những năm cuối đời ông nhiều lần lui về Côn Sơn. Năm 1442, ông bị xử tử oan trong vụ án Lệ Chi Viên; năm 1464 được vua Lê Thánh Tông minh oan.
Ngoài Bình Ngô đại cáo và Quân trung từ mệnh tập, ông để lại Ức Trai thi tập (thơ chữ Hán), Dư địa chí (địa lý), và Quốc âm thi tập — tập thơ Nôm sớm nhất còn lại đến nay. Năm 1980, UNESCO đưa kỷ niệm 600 năm năm sinh của ông vào danh sách các ngày kỷ niệm của tổ chức này.
"Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân." — Bình Ngô đại cáo
- Đại Việt sử ký toàn thư
- Ức Trai di tập (Dương Bá Cung khắc in, 1868)
- Wikipedia: Nguyễn Trãi