Francisco de Pina (1585–1625)
Giáo sĩ dòng Tên người Bồ Đào Nha, người châu Âu đầu tiên thông thạo tiếng Việt, được xem là một trong những người đặt nền cho chữ Quốc ngữ.
Francisco de Pina sinh năm 1585 ở Guarda (Bồ Đào Nha), đến Đàng Trong khoảng năm 1617. Ông là giáo sĩ châu Âu đầu tiên nói thạo tiếng Việt và có thể giảng đạo không cần thông ngôn. Ông sống ở vùng Thanh Chiêm (Quảng Nam) — nơi đặt dinh trấn — và mở một "lớp học tiếng Việt" cho các giáo sĩ mới đến.
Ông soạn một bản ghi chép ngữ pháp, chú âm tiếng Việt bằng chữ La-tinh (nay không còn). Alexandre de Rhodes đến Đàng Trong cuối năm 1624 và học tiếng Việt với ông.
Tháng 12 năm 1625, Pina chết đuối ở vùng biển gần Hội An khi chèo thuyền ra một tàu Bồ Đào Nha. Nhiều nhà nghiên cứu (như Roland Jacques) cho rằng vai trò khởi đầu của Pina trong việc La-tinh hóa tiếng Việt từng bị đánh giá thấp so với de Rhodes.
- Roland Jacques, Portuguese Pioneers of Vietnamese Linguistics (2002)
- Wikipedia: Francisco de Pina