Chữ Quốc ngữ: từ chữ giảng đạo thành chữ quốc gia

Trong hai thế kỷ đầu, chữ Quốc ngữ chủ yếu dùng trong cộng đồng Công giáo. Người Việt nói chung vẫn viết chữ Hán và chữ Nôm.

Năm 1865, tờ Gia Định báo — tờ báo Quốc ngữ đầu tiên — ra đời ở Sài Gòn; các học giả như Trương Vĩnh Ký, Huỳnh Tịnh Của viết, dịch nhiều sách. Chính quyền thực dân Pháp thúc đẩy chữ Quốc ngữ để tách người Việt khỏi Hán học.

Nghịch lý lịch sử: chính những nhà Nho yêu nước đầu thế kỷ XX — phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục (1907), Phan Châu Trinh… — lại cổ động học Quốc ngữ, coi đó là con đường nhanh nhất để mở mang dân trí. Khoa thi Nho học cuối cùng ở Bắc Kỳ là năm 1915, ở Trung Kỳ là năm 1919. Sau năm 1945, phong trào Bình dân học vụ xóa mù chữ bằng Quốc ngữ, và từ đó nó trở thành chữ viết của cả quốc gia.

Một thứ chữ đặt ra để người ngoại quốc học tiếng Việt, rốt cuộc trở thành công cụ để người Việt học cả thế giới.