Thầy giảng và những người Việt góp sức làm chữ Quốc ngữ

Thiếu linh mục bản xứ, các giáo sĩ dòng Tên ở Đàng Trong và Đàng Ngoài lập ra tầng lớp thầy giảng: những người Việt có học, sống độc thân, đi theo giáo sĩ để dịch thuật, giảng giáo lý, dạy đọc. Chính qua họ mà các giáo sĩ hiểu tiếng Việt, và chữ La-tinh ghi tiếng Việt được thử nghiệm, sửa chữa hằng ngày.

Một số tên tuổi còn được ghi lại: thầy giảng Anrê Phú Yên, bị xử tử năm 1644 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Lan, được Giáo hội Công giáo phong chân phước năm 2000. Bento Thiện để lại bản viết tay Lịch sử nước Annam (1659) — một trong những văn bản Quốc ngữ cổ nhất do người Việt viết. Thế kỷ XVIII–XIX có Philipphê Bỉnh (1759–1832) viết nhiều sách bằng Quốc ngữ khi sống ở Lisboa.

Phần lớn những người Việt khác — người giúp việc, trẻ con, thông ngôn — không để lại tên. Nhân vật "ngươi" và "cu Tí" trong kiếp này là hư cấu, đại diện cho họ.