Chiếu Cần Vương (1885)

Cần Vương (勤王) nghĩa là "giúp vua". Ngày 2 tháng 6 năm Ất Dậu (13/7/1885), tại sơn phòng Tân Sở (Quảng Trị), Tôn Thất Thuyết nhân danh vua Hàm Nghi ban chiếu Cần Vương.

Tờ chiếu kể lại việc người Pháp lấn ép triều đình, giải thích vì sao nhà vua phải rời kinh thành, rồi kêu gọi mọi tầng lớp — người có sức góp sức, người có của góp của — cùng đứng lên đánh giặc, giữ nước. Chiếu cũng răn rằng ai bỏ nước theo giặc thì sẽ bị trừng trị.

Lời chiếu lan nhanh, làm bùng lên phong trào Cần Vương khắp Trung Kỳ và Bắc Kỳ, kéo dài hơn mười năm. Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu: Ba Đình (Đinh Công Tráng, Phạm Bành), Bãi Sậy (Nguyễn Thiện Thuật), Hùng Lĩnh (Tống Duy Tân), và lớn nhất là khởi nghĩa Hương Khê của Phan Đình Phùng (1885–1896).

Phong trào thất bại vì chênh lệch lực lượng và thiếu một đường lối mới, nhưng đã để lại một truyền thống yêu nước sâu sắc, và là cầu nối tới các phong trào cứu nước đầu thế kỷ XX.