Núi Vesuvius phun trào năm 79

Pompeii là một thành phố buôn bán sầm uất ở vùng Campania, miền nam nước Ý, dân số ước khoảng 10.000–20.000 người, giàu nhờ rượu nho, dầu ô liu và nước chấm cá garum. Năm 62 (có nguồn nói 63), một trận động đất lớn làm hư hại nhiều công trình; đến năm 79, nhiều nơi vẫn đang sửa chữa.

Ngày phun trào theo truyền thống là 24 tháng 8 năm 79, dựa trên các bản chép tay thư của Plinius Trẻ. Tuy nhiên, nhiều bằng chứng — trái cây mùa thu, lò sưởi, quần áo dày, và một dòng chữ than ghi ngày tương ứng 17 tháng 10 được tìm thấy năm 2018 — khiến nhiều nhà nghiên cứu nghiêng về khả năng vụ phun trào xảy ra vào khoảng 24 tháng 10. Vấn đề vẫn còn tranh luận.

Vụ phun trào diễn ra hai pha. Từ khoảng trưa ngày thứ nhất, cột khói cao hàng chục cây số phun lên; đá bọt và tro rơi xuống Pompeii suốt nhiều giờ, làm sập mái nhà, và nhiều cư dân đã kịp bỏ chạy. Sáng hôm sau, các dòng mây nóng (dòng vụn núi lửa) sụp xuống sườn núi, tràn qua các thành phố với tốc độ và nhiệt độ cực cao, giết chết những ai còn ở lại.

Ở Pompeii đã tìm thấy di hài của hơn một nghìn người; khoảng một phần ba diện tích thành vẫn chưa được khai quật. Ở Herculaneum, các nhà khảo cổ tìm thấy khoảng 300 bộ xương trong các nhà thuyền ven biển — những người chờ được cứu mà không kịp.

Pompeii được khai quật có hệ thống từ năm 1748. Năm 1997, các khu khảo cổ Pompeii, Herculaneum và Torre Annunziata được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.