Cave canem — những con chó của Pompeii

Bức tranh ghép (mosaic) nổi tiếng nhất mang dòng chữ CAVE CANEM nằm ở lối vào Nhà Nhà thơ Bi kịch (Casa del Poeta Tragico) ở Pompeii, khai quật năm 1824: một con chó đen bị xích, đang nhe nanh. Nhiều nhà khác ở Pompeii cũng có tranh chó canh cửa. Trong tiểu thuyết Satyricon của Petronius (thế kỷ I), người kể chuyện suýt ngã ngửa vì sợ khi thấy bức vẽ một con chó khổng lồ bị xích trên tường nhà Trimalchio, kèm dòng chữ "Cave canem". Có ý kiến còn cho rằng một số bức tranh như vậy nhằm nhắc khách… đừng giẫm phải những con chó nhỏ trong nhà.

Năm 1863, nhà khảo cổ Giuseppe Fiorelli nghĩ ra cách đổ thạch cao vào những khoảng rỗng mà thi thể để lại trong lớp tro đông cứng, nhờ đó giữ được hình dáng, tư thế, cả nếp áo của người chết.

Năm 1874, trong ngôi nhà của Marcus Vesonius Primus, người ta đổ khuôn một con chó: nó bị xích, đeo vòng cổ, thân vặn xoắn, bốn chân co quắp. Cách giải thích phổ biến là con chó bị bỏ lại, cố leo lên lớp đá bọt mỗi lúc một dày cho tới khi sợi xích không cho leo nữa, rồi chết khi dòng mây nóng ập tới. Khuôn thạch cao này là một trong những hình ảnh ám ảnh nhất của Pompeii.

Người La Mã nuôi chó để giữ nhà, chăn cừu, đi săn và làm bạn; trên bia mộ La Mã còn những dòng chủ nhân viết thương nhớ chó cưng. Con chó, Lucius và Felicula trong kiếp này là nhân vật hư cấu — nhưng sợi xích và tư thế cuối cùng thì có thật.