Ngỗng canh nhà

Sinh vật · Có thật · Thuần hóa từ hàng nghìn năm trước – nay

Ngỗng nhà rất nhạy với người lạ và kêu inh ỏi khi bị quấy, nên từ xưa đã được nuôi để canh nhà; chuyện đàn ngỗng báo động ở đồi Capitol (La Mã) là giai thoại nổi tiếng nhất.

Ngỗng nhà được thuần hóa từ hai loài ngỗng trời: ngỗng xám (Anser anser) — tổ tiên của phần lớn ngỗng nhà châu Âu — và ngỗng thiên nga (Anser cygnoides) ở Đông Á, tổ tiên của giống ngỗng có bướu trên mỏ thường gặp ở Trung Quốc và Việt Nam. Ngỗng nhà nặng nề, cánh không đủ sức nâng thân nên phần lớn chỉ bay được một quãng ngắn.

Ngỗng thính tai, nhớ mặt người quen, và rất dữ với người lạ: chúng vươn cổ, xòe cánh, kêu inh ỏi, có khi lao vào mổ. Vì thế nhiều vùng nông thôn, kể cả ở Việt Nam, nuôi ngỗng để canh nhà, canh vườn.

Giai thoại nổi tiếng nhất là đàn ngỗng thiêng trên đồi Capitol: theo sử gia La Mã Livy, khoảng năm 390 TCN, quân Gaul đêm lén trèo lên đồi Capitol; chó không sủa, nhưng đàn ngỗng nuôi trong đền nữ thần Juno kêu ầm lên, đánh thức tướng Marcus Manlius, nhờ đó quân La Mã đẩy lùi được địch.

Trong văn hóa Việt, ngỗng có mặt trong thành ngữ "lấy ngỗng ông lễ ông" (lấy chính đồ của người ta để biếu lại người ta), và nhất là trong truyền thuyết chiếc áo lông ngỗng của Mỵ Châu. Con ngỗng kể chuyện trong kiếp này là hư cấu — nhưng tập tính thấy người lạ là kêu của nó thì hoàn toàn có thật.

Đọc thêm