Australopithecus afarensis — vượn phương nam xứ Afar

Loài Australopithecus afarensis được Donald Johanson, Tim White và Yves Coppens đặt tên năm 1978, dựa trên các hóa thạch ở Hadar (Ethiopia) và Laetoli (Tanzania). Tên có nghĩa "vượn phương nam xứ Afar". Loài này sống khoảng từ 3,9 đến 2,9 triệu năm trước.

Đặc điểm: đi thẳng bằng hai chân (xương chậu, khớp gối, bàn chân có vòm), nhưng tay khá dài, ngón tay cong — dấu hiệu còn dành nhiều thời gian trên cây. Thể tích não khoảng 380–550 cm³, chỉ hơn tinh tinh một chút (người hiện đại khoảng 1.350 cm³). Con đực lớn hơn con cái khá rõ.

Ngoài Lucy, các hóa thạch nổi tiếng khác gồm "Gia đình đầu tiên" (AL 333, Hadar, 1975) với ít nhất 13 cá thể, và "Selam" — bộ xương một bé gái khoảng 3 tuổi ở Dikika, Ethiopia (khoảng 3,3 triệu năm, tìm thấy năm 2000, công bố năm 2006), đôi khi được báo chí gọi là "con gái của Lucy" dù thực ra sống trước Lucy cả trăm nghìn năm.

Vì sao tổ tiên loài người đứng thẳng vẫn là câu hỏi mở: tiết kiệm năng lượng khi đi xa, nhìn xa qua cỏ, giảm diện tích hứng nắng, giải phóng đôi tay để mang thức ăn và bế con… có lẽ là tổng hợp của nhiều nguyên nhân.