Nhân quả

Luật nhân quả (hay nghiệp báo) cho rằng không có hành động nào mất đi: gieo nhân nào, gặt quả nấy. Phật giáo phân biệt quả báo ngay trong đời này (hiện báo), ở đời kế tiếp (sinh báo) và ở những đời xa hơn (hậu báo).

Điều quan trọng trong cách hiểu Phật giáo: nghiệp gắn với ý định (cetanā). Cùng một việc làm, mà làm với tâm tham, sân, si hay với tâm từ bi, thì quả rất khác nhau.

Dân gian Việt diễn đạt nhân quả bằng vô số câu: "Gieo gió gặt bão", "Ở hiền gặp lành", "Ác giả ác báo", "Đời cha ăn mặn, đời con khát nước", "Trồng cây nào, ăn quả nấy".

Dù vậy, nhân quả không phải là phép tính cộng trừ tức thì. Người đời vẫn thấy kẻ hiền gặp nạn, kẻ ác sống lâu — nên mới có câu "chỉ là đến sớm hay đến muộn". Nhân quả là một dòng chảy dài, nhiều khi người trong cuộc không thấy được.