Hannibal vượt dãy Alps
Năm 218 TCN, tướng Hannibal của Carthage dẫn quân cùng 37 con voi chiến từ Tây Ban Nha vượt dãy Alps đánh vào Ý — một trong những cuộc hành quân táo bạo nhất thời cổ đại.
Hannibal Barca (247 – khoảng 183/181 TCN), tướng của Carthage (Bắc Phi, nay thuộc Tunisia), theo Polybius từng thề trước cha mình là Hamilcar từ năm chín tuổi rằng sẽ không bao giờ làm bạn với Rome. Năm 218 TCN, mở đầu Chiến tranh Punic lần thứ hai, ông dẫn quân từ Tây Ban Nha vượt dãy Pyrenees, qua miền Nam xứ Gaul, vượt sông Rhône, rồi băng dãy Alps vào Ý — đánh vào nơi người La Mã không ngờ nhất.
Đoàn quân có 37 con voi chiến. Để đưa voi qua sông Rhône, người ta ghép những chiếc bè lớn, phủ đất lên cho giống mặt đường, cho voi cái đi trước. Theo Polybius, ra giữa dòng vài con hoảng sợ rơi xuống nước; các quản tượng của chúng chết đuối, còn voi thì đi được dưới đáy sông, giơ vòi lên khỏi mặt nước mà thở, rồi lên bờ.
Cuộc vượt núi kéo dài khoảng 15 ngày vào cuối thu, khi tuyết đã rơi. Quân Carthage bị các bộ lạc miền núi phục kích, lăn đá; người, ngựa, la thồ rơi xuống vực; đói và rét. Sử gia La Mã Livy kể khi một tảng đá lớn chặn đường, Hannibal cho đốt lửa nung đá rồi tưới giấm để làm đá nứt — chi tiết nhiều người nghi ngờ, Polybius không nhắc tới. Sau khi vượt sông Rhône quân Hannibal có khoảng 38.000 bộ binh và 8.000 kỵ binh; xuống tới đồng bằng sông Po chỉ còn khoảng 20.000 bộ binh và 6.000 kỵ binh.
Hannibal đã qua ngọn đèo nào vẫn còn tranh cãi (Col de la Traversette, Col du Clapier, Mont Cenis, Petit Saint-Bernard…). Năm 2016, một nhóm nhà khoa học công bố tìm thấy gần đèo Traversette một lớp trầm tích có dấu vết phân ngựa với mật độ bất thường, niên đại khoảng năm 200 TCN — một gợi ý, chưa phải kết luận.
"Ta sẽ tìm ra một con đường, hoặc tự mở ra một con đường." — câu thường gán cho Hannibal (xuất xứ không chắc chắn)
- Polybius, Lịch sử, quyển III
- Livy, Ab Urbe Condita, quyển XXI
- Mahaney và cộng sự, Archaeometry (2016)