Vòng tuần hoàn đá — từ nham thạch đến vôi ăn trầu

Các nhà địa chất chia đá thành ba nhóm. Đá magma (bazan, granit…) hình thành khi dung nham, magma nguội đi. Đá trầm tích (sa thạch, đá vôi…) hình thành từ vật liệu lắng đọng rồi nén chặt. Đá biến chất (như đá hoa — tức cẩm thạch, biến chất từ đá vôi) hình thành khi đá cũ bị nhiệt và áp suất biến đổi. Ba nhóm này chuyển hóa qua lại không ngừng — gọi là vòng tuần hoàn đá — trong những chu kỳ dài hàng chục đến hàng trăm triệu năm.

Mưa và nước ngầm hòa tan dần khoáng vật trong đá (quá trình phong hóa). Canxi giải phóng từ đá theo sông ra biển, được san hô, trùng lỗ, thân mềm… dùng để xây vỏ và xương bằng canxi cacbonat. Khi chúng chết, vỏ lắng xuống đáy biển, tích tụ qua hàng triệu năm thành đá vôi. Vì vậy, chuyện "hòn đá tan ra thành vỏ ốc, vỏ ốc lại thành đá" là có thật — chỉ có điều nó kéo dài hơn cả lịch sử loài người hàng nghìn lần.

Việt Nam có những vùng đá vôi (karst) nổi tiếng thế giới: vịnh Hạ Long (UNESCO công nhận di sản thiên nhiên thế giới năm 1994), Phong Nha – Kẻ Bàng (2003), cao nguyên đá Đồng Văn (công viên địa chất toàn cầu, 2010). Phần lớn các khối đá vôi này hình thành dưới đáy biển cổ cách đây hàng trăm triệu năm, rồi được nâng lên và bị nước mưa khoét thành hang động, tháp đá.

Vôi ăn trầu được làm bằng cách nung đá vôi hoặc vỏ sò, vỏ hến thành vôi sống, rồi tôi với nước thành vôi tôi. Thứ vôi trắng mịn quệt lên lá trầu, vì thế, có thể là vỏ của những sinh vật biển đã chết từ thuở chưa có loài người.

Trăm năm bia đá thì mòn,Nghìn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ.Ca dao