Thú nhỏ thời khủng long và tổ tiên linh trưởng

Thú có vú xuất hiện gần như cùng thời với khủng long, từ hơn 200 triệu năm trước. Suốt hơn trăm triệu năm, phần lớn chúng nhỏ cỡ chuột chù hay chuột cống, nhiều loài kiếm ăn ban đêm, sống trong hang hoặc trên cây. Ở thành hệ Hell Creek, người ta tìm thấy nhiều loài: nhóm thú nhiều mấu răng (đã tuyệt chủng), họ hàng thú có túi như Didelphodon, và các loài thú nhau thai sơ khai.

Khi tiểu hành tinh Chicxulub va chạm, kích thước nhỏ, thói quen đào hang, ăn tạp và nhu cầu thức ăn ít đã giúp một phần thú nhỏ sống sót qua những năm tháng tối tăm. Khi khủng long không phải chim biến mất, thú có vú nhanh chóng chiếm lĩnh các khoảng trống, đa dạng hóa thành vô số dạng — từ cá voi đến dơi, từ ngựa đến khỉ.

Một nhân vật đáng chú ý là Purgatorius, được xem là một trong những thành viên sớm nhất của nhánh dẫn tới linh trưởng. Răng và xương mắt cá của nó được tìm thấy ở Montana trong những lớp đá đầu kỷ Cổ Cận; mẫu cổ nhất có niên đại khoảng 65,9 triệu năm — chỉ khoảng 100.000 năm sau va chạm. Xương mắt cá cho thấy nó có thể đã sống trên cây.

Vì Purgatorius xuất hiện quá sớm sau thảm họa, nhiều nhà khoa học cho rằng dòng dõi của nó hẳn đã tồn tại từ trước va chạm — tức là tổ tiên linh trưởng đã sống cùng khủng long. Còn chuyện con thú nhỏ nào được một con khủng long tha mạng thì… khoa học không ghi.