Mạnh Khương Nữ khóc đổ Trường Thành

Câu chuyện quen thuộc: Mạnh Khương Nữ (có bản nói nàng sinh ra từ một quả bầu mọc giữa vách hai nhà họ Mạnh và họ Khương) lấy chồng là Phạm Hỷ Lương (tên có nhiều dị bản: Phạm Kỷ Lương, Vạn Hỷ Lương…). Chồng bị bắt đi đắp Trường Thành. Mùa đông, nàng may áo rét, lặn lội lên phương bắc, tới nơi thì chồng đã chết, xác bị vùi trong tường. Nàng khóc, một đoạn tường dài (nhiều bản nói tám trăm dặm) đổ sụp. Nàng nhỏ máu lên các bộ xương, xương nào thấm máu là xương chồng. Tần Thủy Hoàng muốn lấy nàng làm phi; nàng ra điều kiện được làm tang cho chồng, rồi gieo mình xuống biển.

Nguồn gốc câu chuyện cổ hơn nhà Tần. Tả truyện chép năm 550 TCN, tướng Kỷ Lương nước Tề tử trận; vợ ông từ chối nhận lời viếng của Tề Trang công ngoài đồng vì cho thế là trái lễ. Tới đời Hán, Liệt nữ truyện của Lưu Hướng kể thêm rằng bà khóc chồng mười ngày, tường thành đổ. Khoảng đời Đường, câu chuyện mới được gắn với Trường Thành nhà Tần và người phụ nữ mang tên Mạnh Khương.

Như vậy đây là truyền thuyết, không phải sử; các nhân vật Mạnh Khương Nữ, Phạm Hỷ Lương không có trong sử liệu nhà Tần. Nhưng truyện cho thấy dân gian nhìn Trường Thành không chỉ như một kỳ công, mà như một nấm mồ khổng lồ của những người phu vô danh.

Mạnh Khương Nữ cùng Ngưu Lang – Chức Nữ, Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài và Bạch Xà truyện được gọi là "tứ đại truyền thuyết dân gian" Trung Hoa. Gần Sơn Hải Quan (Hà Bắc) có miếu thờ Mạnh Khương Nữ, được trùng tu nhiều lần từ đời Minh.