Bà Triệu — người và truyền thuyết

Triệu Thị Trinh (theo truyền thống sinh khoảng năm 226) là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa năm 248 ở Cửu Chân. Dân gian tôn Bà là Bà Triệu, có nơi gọi là Nhụy Kiều tướng quân, Lệ Hải Bà Vương.

Câu nói nổi tiếng — "Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở Biển Đông…" — là lời tương truyền, được các sách đời sau chép lại với nhiều dị bản; phần đuôi (đánh đuổi quân Ngô, không chịu khom lưng làm tì thiếp cho người…) mỗi bản một khác. Phần cốt lõi "cưỡi gió, đạp sóng, chém cá kình" là phần ổn định nhất.

Truyền thuyết: Bà mặc áo giáp vàng, cài trâm vàng, đi guốc ngà, cưỡi voi trắng một ngà ra trận. Sách Trung Hoa cổ tả "người con gái họ Triệu vú dài ba thước" — một hình ảnh dị dạng hóa kẻ chống đối; dân gian Việt về sau lại kể thành chuyện Bà vắt vú qua vai mà đánh giặc. Cũng có truyện nói lính Ngô sợ Bà đến mức truyền nhau câu "Hoành qua đương hổ dị, đối diện Bà vương nan" (múa giáo đánh cọp dễ, đối mặt Vua Bà khó).

Ca dao xứ Thanh còn câu: "Ru con con ngủ cho lành / Để mẹ gánh nước rửa bành con voi / Muốn coi lên núi mà coi / Coi bà quản tượng cưỡi voi bành vàng."