Khởi nghĩa Bà Triệu (năm 248)

Thế kỷ III, đất Giao Châu thuộc nước Ngô của Tôn Quyền — một trong ba nước thời Tam Quốc. Ách thuế khóa, cống nạp nặng nề (ngà voi, trầm hương, ngọc trai, lông chim trả…) khiến dân nhiều lần nổi dậy.

Năm Mậu Thìn (248), ở quận Cửu Chân (vùng Thanh Hóa), Triệu Thị Trinh cùng anh là Triệu Quốc Đạt dựng cờ khởi nghĩa. Theo truyền thống, nghĩa quân tụ ở vùng núi Nưa (nay thuộc Triệu Sơn), rồi lập căn cứ ở Bồ Điền (nay thuộc Hậu Lộc). Nghĩa quân đánh phá nhiều thành ấp của quân Ngô, thanh thế lan sang cả Giao Chỉ.

Nhà Ngô cử Lục Dận sang làm Thứ sử Giao Châu. Dận vừa đem quân đàn áp vừa dùng tiền của, lời hứa để chiêu dụ các thủ lĩnh địa phương ra hàng. Cuộc khởi nghĩa bị dập tắt sau mấy tháng. Theo truyền thuyết, Bà mất trên núi Tùng (Hậu Lộc) năm 23 tuổi.

Sử Việt (Đại Việt sử ký toàn thư) chép sự kiện này rất ngắn và gọi Bà là "Triệu Ẩu" — theo cách gọi của sách Trung Hoa. Phần lớn chi tiết sinh động về Bà đến từ truyền thuyết và thần tích. Hiện nay đền Bà Triệu ở xã Triệu Lộc (Hậu Lộc, Thanh Hóa) là di tích quốc gia, hằng năm mở hội vào tháng Hai âm lịch.