Những người khốn khổ

Những người khốn khổ (Les Misérables) của Victor Hugo in năm 1862, khi ông đang sống lưu vong trên đảo Guernsey. Tác phẩm gồm năm phần, mang tên Fantine, Cosette, Marius, chuyện tình phố Plumet và thiên anh hùng ca phố Saint-Denis, và Jean Valjean.

Truyện mở đầu năm 1815: Jean Valjean ra tù sau mười chín năm khổ sai ở Toulon (năm năm vì lấy trộm một ổ bánh mì cho các cháu đói, phần còn lại vì những lần vượt ngục). Bị cả thị trấn Digne xua đuổi, ông được giám mục Myriel cho ăn ngủ, rồi lấy trộm bộ dao nĩa bạc. Bị bắt lại, ông được giám mục nhận là đã cho, còn tặng thêm đôi chân nến bạc. Từ đó Valjean đổi đời: thành ông chủ xưởng, thành thị trưởng Madeleine, ra tòa nhận tội để cứu một người vô tội, nuôi bé Cosette, cứu chàng Marius ở chiến lũy năm 1832.

Theo sát ông suốt truyện là thanh tra Javert, hiện thân của luật lệ không khoan nhượng. Đôi chân nến xuất hiện nhiều lần như biểu tượng của lòng tin mà giám mục trao cho Valjean, và được thắp bên giường lúc ông mất năm 1833.

Tác phẩm đã thuộc về công chúng; ở Việt Nam có nhiều bản dịch. Văn trong kiếp này là lời Gương tự kể, không chép bản dịch nào.