Rùa Hồ Gươm

Rùa Hồ Gươm thuộc nhóm rùa mai mềm khổng lồ chi Rafetus. Năm 2000, nhà khoa học Hà Đình Đức đề xuất đây là một loài riêng, đặt tên Rafetus leloii (theo tên Lê Lợi); tuy nhiên nhiều nhà khoa học cho rằng nó thuộc loài giải Thượng Hải (Rafetus swinhoei) — một trong những loài rùa hiếm nhất thế giới, hiện chỉ còn rất ít cá thể được biết.

Những cá thể ở hồ có thể nặng khoảng 200 kg trở lên và dài gần 2 mét. Năm 1967, một cá thể lớn chết và được làm tiêu bản, nay trưng bày tại đền Ngọc Sơn. Cá thể cuối cùng — "Cụ Rùa" — thỉnh thoảng nổi lên mặt hồ, mỗi lần như vậy lại khiến người Hà Nội xôn xao, nhắc nhau chuyện trả gươm.

Năm 2011, khi Cụ Rùa có nhiều vết thương do môi trường hồ ô nhiễm, hàng trăm người đã tham gia đưa rùa lên chữa trị rồi thả lại về hồ. Ngày 19/1/2016, Cụ Rùa được phát hiện đã chết; tiêu bản của cá thể này cũng được bảo quản.

Sự ra đi của Cụ Rùa là một mất mát cả về văn hóa lẫn sinh học: truyền thuyết có thể bất tử, nhưng loài vật mang truyền thuyết thì cần môi trường sống để tồn tại.